1814–1889
Адольф фон Гензельт (1814–1889) — Санкт-Петербургте сарай пианисі, ұстаз және музыка сабақтарының инспекторы болып қырық жылға жуық өмір сүрген әрі қызмет еткен неміс пианисі мен композиторы. Ол саусақтарды кере алу техникасының шеберлігімен және замандастарын тамсандырған жұмсақ, әнге ұқсас тушесімен танымал. Артында концерттік этюдтер мен фортепиано пьесалары қалды.
Адольф фон Гензельт (тумысында Georg Martin Adolph von Hänselt) 1814 жылы 9 мамырда Баварияның Швабах қаласында туған; Ресейде Адольф Львович Гензельт есімімен танылды. Үш жылдан кейін отбасы Мюнхенге көшіп барды, сол жерде бала алдымен скрипкада, ал екі жылдан соң фортепианода ойнауды үйрене бастады.
Фортепианода онымен, басқалармен қатар, Антон Хальм да сабақ берді. Жас жігіттің 1832 жылы Бавария королі I Людвигтен стипендия алуына Франц Данци мен аббат Фоглердің шәкірті Йозефа фон Фладттың Мюнхен сарайындағы байланысы көмектесті, осы қаражатқа Гензельт Веймардағы Иоганн Непомук Гуммельден сегіз ай сабақ алды.
Гензельттің дебюті 1832 жылы 29 қарашада Мюнхеннің «Одеон» залында өтті: бағдарламада Моцарттың до мажор концерттерінің бірінің бөлігі, Вебердің «Вольный стрелок» увертюрасының тақырыбына жазылған еркін фантазия мен вариациялар және Калькбреннердің рондосы орындалды, бұл өнер жас пианистке айтарлықтай табыс әкелді. Содан кейін ол Венаға аттанды, онда 1834 жылға дейін Симон Зехтерден — кейін Антон Брукнерді де оқытқан ұстаздан — композиция сабағын алды және сонымен қатар қала залдарында концерттік пианист ретінде өнер көрсетті.
Келесі төрт жыл ішінде Гензельт Германия мен Ресей қалалары бойынша сәтті концерттік сапарлар жасады; 1836 жылғы сапарды ол денсаулығын жақсарту үшін ұйымдастырды. Осы сапар кезінде ол Карловы-Варыда Фредерик Шопенмен танысты. Бір жылдан кейін ол Розалия Фогельге үйленді, ал 1838 жылы Санкт-Петербургке қоныстанды.
1838 жылы Гензельт императрица Александра Фёдоровнаның сарай пианисі қызметіне ие болды, ал 1857 жылдан бастап Санкт-Петербургтегі ақсүйек қыздарға арналған оқу орындарының, соның ішінде Смольный институтының, музыкалық сабақтары бойынша бас инспектор болды. Бұл қызмет оның астанадағы өмірін қырық жылға белгіледі, дегенмен ірі концерттерден ол отыз бес жасында-ақ бас тартты: сахнадан кетуінің себебі ретінде кейде шектен асып кеткен күшті сахна алдындағы үрейді атайды. 1852 жылы, содан кейін 1867 жылы Гензельт Англияға концерттік сапармен барды, бірақ екінші сапарда жария өнер көрсетпеді.
Гензельт жетпіс бес жасқа дейін өмір сүрсе де, жаңа музыка жазуды отыз жас шамасында дерлік мүлдем тоқтатты — бұның себебі белгісіз болып қалды.
Оның шәкірттерінің арасында — әлі неміс кезеңінде-ақ — Альфред Генрих Эрлих болды; кейінірек, Ресейде, оларға Николай Зверев, Владимир Стасов және Николай Бер қосылды, солар арқылы Гензельттің ықпалы Джон Филд қалаған орыс фортепиано мектебіне тарады. Оның шәкірттерінің қатарында Элла Адаевская мен Ингеборг Бронзарт фон Шеллендорф те аталады. Кейінірек оның ойын мәнерін Сергей Рахманинов та жоғары бағалады және оны өзінің маңызды әсерлерінің бірі санады.
1872 жылдан 1875 жылға дейін Гензельт «Нувеллист» музыка журналын редакциялады. 1876 жылы оған дворян атағы берілді. 1887–1888 жылдары ол Петербург консерваториясында профессор ретінде сабақ берді, ал бір кезде осы оқу орнын басқаруға ықпал ету жағынан тек Антон Рубинштейннен ғана кейін тұрды.
Гензельттің үйі өмірінің соңына дейін дерлік Санкт-Петербург болып қалды, дегенмен жазғы демалысын ол әдетте Германияда өткізді. Адольф фон Гензельт 1889 жылы 10 қазанда емделуге барған Вармбрунн курортында — қазіргі Польшадағы Цеплице-Слёнске-Здруйда — жүрек ауруынан қайтыс болды.
Гензельттің ойын мәнерін замандастары жұмсақ туше, мінсіз легато және саусақтарды кере алу техникасының ерекше шеберлігімен есте сақтады. Орындаушы ретіндегі репертуарында И. С. Бахтың музыкасы — «Хорошо темперированный клавир» жинағын қоса алғанда — және Вебер, Шопен мен Листтің шығармалары көп болды; Лист пен Роберт Шуман сияқты пианистер оның клавиатураға тиюінің сапасын ерекше атап көрсетті.
Композитор ретінде Гензельт негізінен фортепианоға арнап жазды және опера мен оркестр шығармаларының, орыс халық әндерінің, сондай-ақ орыс авторларының музыкасының концерттік транскрипцияларын жасады — солардың ішінде М. И. Глинка, П. И. Чайковский, А. С. Даргомыжский және М. Ю. Виельгорский бар. Дегенмен оның өз шығармаларының тізімі замандастарына қарағанда едәуір қысқа: Гензельт бұған өзі сыни көзбен қарап, өзін дәл композитор ретінде жоғары бағаламады.
Жеке шығармаларының арасында — фортепиано мен оркестрге арналған f-moll концерт, ор.16 (бір кезде Еуропада жиі орындалған), фортепиано, скрипка мен виолончельге арналған a-moll трио, ор.24, фортепиано мен валторнаға (не альт, не виолончельге) арналған h-moll дуэт, ор.14. Мұрасында ерекше орын алатыны — екі этюд циклі: «Характерлі концерттік этюдтер», ор.2 (12 пьеса), және «Салон этюдтері», ор.5 (тағы да 12 пьеса); бұлар бірге барлық тональдіктерде жазылған 24 этюдті құрайды. Осы циклдердегі ең танымал пьеса — «Будь я птицей, к тебе бы полетел» (фр. Si oiseau j'étais), ор.2 № 6, кейінірек Л. Годовский өңдеген. Сайтта бұл пьесалар бүгінде «Орта+» деңгейіндегі фортепиано жинағымен ұсынылған — Гензельт музыкасымен танысуды осыдан бастауға болады.
Мұрасының тағы бір бағыты — фортепианоға арналған өңдеулер: Вебердің увертюралары («Вольный стрелок», «Оберон», «Эврианта»), Бетховенның «Кориолан» және «Эгмонт» увертюралары, сондай-ақ Бетховенның «Патетическая» сонатасының екі фортепианоға арналған транскрипциясы. Гензельттің 1868 жылы Санкт-Петербургте жарық көрген «На многолетнем опыте основанные правила преподавания фортепианной игры» атты әдістемелік еңбегі де бар.