1577–1630 · Барокко
Алессандро Гранди — Венециядағы Сан-Марко базиликасында Клаудио Монтевердидің көмекшісі болған, XVI ғасырдың аяғы — XVII ғасырдың бірінші үштен бір бөлігінде өмір сүрген итальян композиторы. Ол мотеттер, псалмдар, мадригалдар және кантаталар жазған; ол өз буынының ең көрнекті итальян музыканттарының бірі болды. Сайтта оның «Litania» атты хор партитурасы қолжетімді.
Алессандро Гранди — Солтүстік Италияның ертебарокко дәуірінде жасаған композиторлар буынына жататын музыкант. Кейбір деректерде оның есімі басқаша да жазылады — Алессандро де Гранди. Ол сол кездегі жаңа stile concertato стилінде — сөзбе-сөз «үндестірілген», «концерттік» стильде — жазды, әрі ол өз дәуірінің ең тапқыр, ықпалды және танымал композиторларының бірі болды. Маңызы жағынан ол, бәлкім, Солтүстік Италияда Клаудио Монтевердиден кейінгі екінші орында болды. Формальды түрде Гранди бүкіл өмірінде Венеция республикасының азаматы болып қалды.
Ол композицияны Венецияда сол жердің шебері Джованни Габриелиден үйренді. Оның ұстаздарының қатарында дереккөздер Джованни Кроченің де атын атайды. Қазіргі жіктеулерде оның музыкасы барокко дәуіріне жатқызылады.
Венециандық ұстаздарымен бірге өткен жылдардан кейін Гранди Венециядан ұзақ уақытқа кетті: біршама уақыт ол Феррарада тұрып, жұмыс істеді. Онда ол қала бірлестіктерінің екеуінің — Академия делла Морте мен Академия Санто Спириттің — капелласын басқарды, сонымен қатар жергілікті соборларда қызмет етті. Бұл — күнделікті капельмейстер міндеттерімен қатар өз музыкасын жазуын жалғастырған жылдар болды.
1610 жылы Феррарада оның алғашқы басылған жинағы — мотеттер кітабы — жарық көрді.
1617 жылы Гранди Венецияға қайта оралды және Сан-Марко базиликасының ән айту капелласынан орын алды. Сол жылдары капелланы Клаудио Монтеверди басқарды. Уақыт өте келе Гранди оның көмекшісіне айналды. Формальды түрде оны капеллаға дәл әнші ретінде қабылдаған, штаттағы музыка жазушысы ретінде емес.
Бәлкім, Гранди өз шығармалары үшін сол жылдары Монтевердидің өзі айналыспай жүрген шағын формаларды әдейі таңдап алған. Сан-Марконда қызмет еткен уақытында ол дәл осы шағын формадағы бірнеше шығарма жазды және өз жинақтарын шығарды.
Сан-Марконда он жыл қызмет еткеннен кейін, 1627 жылы, Гранди тағы да қала ауыстырды: ол Бергамоға көшіп барды және Санта Мария Маджоре кафедрал соборының капелласын басқарды. Бәлкім, оны нақ осы собордың музыкалық өмірін дерлік жаңадан құру мүмкіндігі қызықтырған.
Бергамода Гранди сол кезде Италияға екінші рет келген Генрих Шютцпен танысты. Бергамо соборы үшін ол үш кантата жазды; олардың біріншісі 1629 жылы орындалды.
Гранди жаңа орында ұзақ қызмет ете алмады. 1630 жылы, Бергамоға көшкеннен кейін небәрі үш жыл өткенде, ол сол кездегі Еуропаны шарпыған оба індеті кезінде қайтыс болды. Бергамодағы қызмет оның өмірінде соңғы қызмет болып қалды.
Гранди шығармашылық өмірінің бәрі шамамен жиырма жылға сыйды: 1610 жылы Феррарада шыққан алғашқы мотеттер жинағынан бастап, 1630 жылы қайтыс болардан аз бұрын Бергамода жазған кантаталарына дейін.
Тірі кезінде Гранди музыкасы тек Италияда ғана емес, Германия мен Нидерландыда да басылды, әрі ол автор қайтыс болғаннан кейін де ұзақ уақыт қайта басылып шықты. Ол дәуірдің ең сұранысқа ие композиторларының бірі болды — бұл оның музыкасының сол дәуір мен келесі буын музыканттары арасында қаншалықты кең тарағанының дәлелі.
Гранди мұрасына мотеттер, псалмдар, мадригалдар және кантаталар кіреді — бұл жанрларда ол Феррарадағы алғашқы жылдарынан бастап Бергамодағы соңғы жылдарына дейін бүкіл шығармашылық өмірінде жұмыс істеді.
Музыка тарихшылары Гранди музыкасын барокко дәуірін бастаған stile concertato стилі мен кейінірек Бах шығармашылығында өрлеу шыңына жеткен кантата жанры арасындағы байланыстырушы буындардың бірі деп қарайды. Гармония жағынан Гранди, мысалы, Джезуальдо сияқты батыл болмаса да, оның шығармалары сол дәстүрдің бөлігі болып қалады және зерттеушілердің пікірінше, Монтеверди музыкасына жуық ықпал еткен.
Ол сонымен қатар аспаптардың, мысалы скрипканың, сүйемелдеуімен монодиялар жазды және шығарманың құрылымын вокалдық эпизодтар мен қайталанатын таза аспаптық бөлімдер кезектесетіндей етіп құрды. Бұл тәсіл кейіннен барокко кантатасы үшін маңызды ритурнель формасына дамыды.
Музыка тарихы үшін Гранди дәл осы дәуірлер тоғысындағы орнымен қызықты: оның кейбір тапқан тәсілдері кейіннен барокко музыкасының жалпы тіліне енді.
Гранди өмірінің барысында өз дәуірінің көрнекті музыканттарымен қатар оқыды және жұмыс істеді — алдымен Венецияда Джованни Габриели мен Джованни Кроченің қасында, кейін Сан-Марко базиликасында Клаудио Монтевердимен және, ақырында, Бергамода Генрих Шютцпен.
Гранди жазғанның дерлік бәрі — аспаптардың сүйемелдеуімен орындалатын вокалдық музыка. Оның ерте шығармалары стилі жағынан ұстазы Джованни Габриелидің музыкасына жақын: қарама-қайшы ырғақ пен текстурадағы қысқа эпизодтар бір-бірін тез алмастырады, бірақ Гранди өзі әдетте азырак орындаушыға арнап жазды. Оның ерте шығармаларының көбі — сол кездегі жаңа stile concertato стилінде жазылған мотеттер, солардың арасында дуэттер мен трио да бар: ол кездегі бұл жаңалық еді, өйткені мотеттерді әдетте ірі құрамдарға арнап жазатын.
Гранди — XVII ғасырдың басында монодиялармен қатар бас континуо партиясы бар көпдауысты вокалдық музыка жазуын жалғастырған сирек композиторлардың бірі болды, ал замандастарының көпшілігі монодияларды немесе қарапайымдау, гомофониялық текстураны жөн көрді.
Замандастары Гранди музыкасын аса эмоционалды деп санады. Кейбір шығармаларында ол сол кезге тән емес мәнерлілік тәсілдерімен — өткір хроматизмдер мен айқын әшекейлермен — тәжірибе жасады.
Тірі кезінде Гранди тек Италияда ғана емес, Германия мен Нидерландыда да басылды, ал оның жинақтарын автор қайтыс болғаннан кейін де ұзақ уақыт қайта басып шығаруды жалғастырды — бұл сол дәуір үшін сирек мойындау белгісі.
Гранди шығармашылық мұрасына мотеттер, псалмдар, мадригалдар және кантаталар кіреді. Оның үстіне, тарихшылар оның кейбір шығармаларын замандастары «кантата» деп атай бастаған ең ертедегі туындылардың қатарына жатқызады.
Сайтта әзірге Гранди шығармаларының біреуі ғана қолжетімді — орта деңгейдегі «Litania» атты хор партитурасы. Партитура хорға арналған, сондықтан ол жеке фортепиано сыныптарына емес, хор сыныптарына көбірек сай келеді, бірақ Гранди музыкасының жалпы дыбысталуы туралы жақсы түсінік береді. Оның шығармашылығымен танысуды дәл осыдан бастаған жөн, себебі бұл автордың сайттағы басқа басылымдары әзірге жоқ.
Замандастары Гранди өз дәуірінің ең тапқыр композиторларының бірі деп бекерге атамаған: ол мотеттерде дуэттер мен трио қолданған алғашқылардың бірі болды, айналасындағылардың бәрі дерлік монодияны жөн көріп жатқанда бас континуосы бар көпдауысты музыка жазуын жалғастырды және сол дәуірге тән емес аспаптық сүйемелдеумен тәжірибе жасады.