1863–1937 · Ұлыбритания · XX ғасыр
Артур Сомервелл (1863–1937) — ағылшын композиторы және музыка педагогы, XIX–XX ғасырлар тоғысындағы ағылшын әнінің ең табысты авторларының бірі. Ол Теннисон мен Хаусмен өлеңдеріне жазылған ән циклдерімен, сондай-ақ мектептердегі музыка инспекторы қызметімен танымал. Сайтта оның дауыс пен фортепианоға арналған әндері бар.
Артур Сомервелл 1863 жылғы 5 маусымда Уэстморленд графтығындағы Виндермерде, Роберт Миллер Сомервеллдің отбасында дүниеге келді. Әкесі аяқ-киім шығарумен айналысты, бейбітшілік судьясы болды және Виндермердегі «Хейзелтуэйт» үйінде тұрды; оның өмір сүрген жылдары — 1821–1899. Сомервелл фамилиясы бастапқыда Сомервилл деп жазылған: отбасы Шотландиядан шыққан және XVIII ғасырда Лондонға қоныстанған.
Артурдың Колин Сомервелл есімді ағасы болды, ол әкесі сияқты аяқ-киім өндірумен айналысты. 1916 жылы Колин Уэстморлендтің жоғарғы шерифі қызметін атқарды, кейін бұл қызметті оның ұлы Арнольд Колин Сомервелл атқарды; соңынан әулеттің басқа мүшелері де осы қызметте болды.
Сомервелл алдымен Аппингем мектебінде оқыды, содан кейін Кембридж университетінің Кингс-колледжінде оқыды, онда композицияны Чарльз Вильерс Стэнфордтан үйренді. 1883–1885 жылдары ол Берлиндегі Жоғары музыка мектебінде білім алды. Композицияны ол Фридрих Кильден де үйренді. 1885–1887 жылдары Сомервелл Лондондағы Корольдік музыка колледжінде Хьюберт Пэрриден дәріс алды.
1894 жылы Сомервелл Корольдік музыка колледжінің профессоры болды. 1895–1897 жылдары ол Лидс пен Бирмингемдегі фестивальдерде өз шығармаларын дирижёрлады.
1890 жылы Сомервелл Эдит Лэнс Коллетке үйленді. Олардың төрт баласы болды — Виола Хелен Антония, Кэтрин Маргарет, Хьюберт Артур және Рональд Артур. Кэтрин Сергей Дягилевтің «Орыс балеті» труппасында биші болды; осылайша Сомервеллдер жазушы Элизабет Джейн Ховардтың атасы мен әжесі болды.
Шығармашылықпен қатар, Сомервелл жиырма сегіз жыл бойы музыка пәнін оқытуға жауапты корольдік мектеп инспекторларының бірі болып жұмыс істеді. 1901 жылы ол Білім кеңесі мен Шотландия білім департаментінде музыка инспекторы қызметіне тағайындалды, бұл қызметте Джон Стейнерді алмастырды.
Келесі жылдың маусымында Сомервелл Кембридж университетінен музыка докторы дәрежесін алды.
1929 жылы Сомервелл рыцарь атағын алды. Зейнетке шыққаннан кейін ол 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Квинс-холлдағы Мектеп оркестрлері фестивальдерінің төрағасы болды.
Сомервелл 1937 жылғы 2 мамырда Сент-Джонс-Вудтағы Клифтон-Хилл, 105 үйіндегі өз үйінде 73 жасында қайтыс болды. Денесі өртелді, ал күлі туған жері — Көлдер өлкесіндегі Грасмир зиратына қойылды.
Хьюберт Пэрриден кейін Сомервелл 1890–1900 жылдардағы — ағылшын музыкалық жаңғыру кезеңіндегі — ағылшын әнінің ең табысты және ықпалды авторларының бірі болды. Майкл Хёрдтің пікірінше, оның мұрасындағы ең маңыздысы — бес вокалдық цикл, ең алдымен Теннисон өлеңдеріне жазылған «Maud» және Хаусмен өлеңдеріне жазылған «A Shropshire Lad».
Сомервеллдің стилі консервативті болды, онда Мендельсон мен Брамстың әсері байқалады. Өз заманында оған хор шығармалары табыс әкелді: «The Forsaken Merman» (1895), өзі 1907 жылы Лидс фестивалінде дирижёрлаған «Intimations of Immortality» және біраз уақыт Джон Стейнердің «Crucifixion» шығармасымен танымалдылықта бәсекелескен қысқа оратория «The Passion of Christ» (1914).
Сомервеллдің жалғыз симфониясы — «Thalassa» (ре минор, 1912) алғаш рет 1913 жылы ақпанда орындалды және Брамс үлгісін анық ұстанады. Оның ортаңғы баяу бөлімі «Lost in Action» Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында жиі жеке орындалды. Кларнет квинтетін алғаш рет 1919 жылы мамырда Уигмор-холлда Хайдн Дрейпер орындады, бірақ кейін ол қызығушылық қайта жанданғанға дейін сирек ойналды. 1930 жылғы Скрипка концертін Сомервелл скрипкашы Адила Фахириге арнады. Оның Гендель шығармасынан жасалған «Silent Worship» өңдеуі «Эмма» (1996) фильмінде орындалды.
Сомервелл басқа жанрларда да жазды: «Princess Zara» және «Knave of Hearts» оперетталары, шағын оркестрге арналған «In Arcady» оркестрлік сюитасы, концерттік шығармалар — фортепиано мен оркестрге арналған «Normandy» симфониялық вариациялары, скрипка мен оркестрге арналған «Concertstuck», фортепиано мен оркестрге арналған «Highland» концерті, — хор музыкасы, скрипка мен фортепианоға арналған сюиталар мен пьесалар. Оқу жұмыстары бөлек сала болды: фортепианоға арналған «Rhythmic Gradus», нотадан оқу жаттығулары және гармония мен контрапункт ережелерінің кестелері.
Бүгінде Сомервеллді ең алдымен ән циклдері бойынша есте сақтайды: Теннисон өлеңдеріне жазылған «Maud» (1898) және А. Э. Хаусмен өлеңдеріне жазылған «A Shropshire Lad» (1904) — бұл өлеңдердің белгілі тұңғыш музыкалық үлгісі. Тревор Холд Сомервеллдің әдебиетке шынайы сүйіспеншілігі болғанын, бұл мәтіндерді кең әрі алуан түрлі таңдауынан көрінетінін атап өтеді. «Maud» — алғашқы табысты ағылшын вокалдық циклі болды. Стивен Банфилд Сомервеллдің ең жақсы шығармасы деп Роберт Браунинг өлеңдеріне жазылған «A Broken Arc» (1923) циклін, ал ең жақсы әні деп «The Worst of It» әнін санайды.
Сомервеллмен танысу үшін сайтта дауыс пен фортепианоға арналған әндер бар: «Loveliest of Trees, the Cherry now», «There pass the careless People», «Into my Heart an Air that kills» және «In Summer-time on Bredon» әндерінен («Орташа+» деңгейі) бастауға болады, содан кейін «Жоғары» деңгейіндегі күрделірек әндерге көшуге болады.