1887–1936 · Нидерланд
Бернард ван Дирен (1887–1936) — нидерландтық композитор, музыка сыншысы және эссеист, шығармашылық өмірінің көп бөлігін Англияда өткізген. Ол «Тігінші» операсын, екі симфония, алты ішекті квартет, әндер мен фортепианолық пьесалар жазды. Сайтта оның «Орташа+» деңгейіндегі фортепианолық шығармалары бар. Роттердамда туып, Лондонда қайтыс болды.
Бернард ван Дирен 1887 жылы 27 желтоқсанда Роттердамда дүниеге келді. Ол отбасындағы бес баланың кенжесі еді; әкесінің екінші әйелі болған анасы француз әйелі болатын. Оның білімі туралы толық мәлімет жоқ, бірақ ол алдымен ғылыммен айналысуға дайындалып, зертханада зерттеушінің көмекшісі болып жұмыс істеген сияқты.
Ол ғылымға қабілетті, ерекше ақылды әрі керемет жады иесі болды, әдебиетті жақсы білді, скрипкада ойнап, сурет салуды әуесқойлықпен жалғастырды. Скрипкада ойнауды да, композицияны да өзі үйренді. Композитор ретіндегі жолы жиырма жасқа таяу басталды: оның бірнеше ерте шығармасы Нидерландыда басылып шықты.
1909 жылы ван Дирен «Ньиве Роттердамсе Кюрант» газетінің тілшісі ретінде Лондонға кетті. Онымен бірге Бузонидің шәкірті, пианист Фрида Киндлер (1879–1964) де барды. 1910 жылдың басында олар үйленді, сол жылы ұл дүниеге келді. Сол кезде композитор Британ азаматтығын алды. Фрида виолончелист Ганс Киндлердің қарындасы еді.
1920 жылдары отбасы Вест-Хэмпстедте тұрды, кейін Сент-Джонс-Вудқа көшті. 1925 жылы ван Дирен «Филипс» электротехникалық компаниясында жұмыс істеді, бірақ ауруына байланысты келесі жылы одан кетуге мәжбүр болды.
1910 жылдардың басында ван Дирен Еуропа бойынша сапар шегіп, композиторлар Шёнбергпен және Бузонимен танысты; Бузонимен ол дос болды. Ол бірнеше еуропалық газет пен журналға музыкалық тілші болып жазды — музыка әлемімен алғашқы байланыстары осылай қалыптасты.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қысқа уақыт Нидерландының барлау басқармасында шифр маманы болып қызмет етті.
Ван Дирен өмірінің көп бөлігінде науқас болды: бүйрек ауруына байланысты көптеген ота жасатты, қатты ауырған кезде морфий қабылдады. Ауруы жиі меңдегендіктен, отбасын әйелі асырады: ол фортепиано сабағын беріп, концерттер ойнады.
Достары мен сүйіспеншілік танытушылар қаржылай көмектесіп тұрды: мүсінші Джейкоб Эпстайн, жазушылар Осберт және Сэчеверелл Ситуэлл, суретші Огастес Джон, Кайхосру Сорабджи, композитор Питер Уорлок (шын аты — Филип Хезлтайн) және Сесил Грей. Уорлок пен Грей ван Диренің күшті тұлғасына ерекше тәнті болып, оның шығармаларын орындату мен бастыруға тынбай күш салды.
Эпстайн ван Диренді мүсінде бірнеше рет бейнеледі, ал Кайхосру Сорабджиге ван Дирен терең ықпал етті.
Тым қызу қолдау кейде керісінше реакция тудырды. Эрик Коутс «Диафонияның» (1916) нашар дайындалған премьерасында альтта ойнап, ван Диренге музыкалық істеблишмент өкілдері — Парри, Стэнфорд және басқалар — қандай менсінбей қарағанын көрді. Ал Лондондағы жақын достарының ортасында оның тұлғасы, музыкасы мен сыни пікірлері жоғары бағаланды.
1920 жылы Эпстайн туралы кітабы шықты. 1920 жылдары кейбір шығармалары басылды, ал 1927 жылы Франкфурттегі фестивальде оның Төртінші ішекті квартеті орындалды. 1930 жылы ол Хезлтайн мен Грейдің өтінішімен 1916 жылы бастаған «Тігінші» комикалық операсын аяқтады.
1935 жылы оның таластуға толы эсселер жинағы «Down Among the Dead Men» жарық көрді. Мақалаларында ван Дирен Алкан, Беллини, Бузони, Лист және Мейербер сияқты композиторларды қорғады.
1934 жылы Би-Би-Си оның «Диафониясын», ал 1935 жылы «Қытай симфониясын» радиодан таратты. Симфонияның алғашқы көпшілік алдындағы орындауын 1935 жылы 15 наурызда Лондондағы Бродкастинг-хаустан Констант Ламберт дирижерлады. Бернард ван Дирен 1936 жылы 24 сәуірде Лондонда қайтыс болды.
Ван Диренің музыкасы гармониясы жағынан хроматикалық, ырғағы еркін, полифониясы бос; ол тональдік тұрғыдан тұйықталмаған, бірақ атональды да емес, жиі тактілік сызықсыз жазылған. Негізінде — әуен, әнді сызық. Бұл әсіресе баритон Джон Госс пен сопрано Меган Фостер насихаттаған әндерде байқалады. Ол оларды Гёте, Гейне, Гюго, Байрон, Китс, Беддоус, Верлен, Джойс өлеңдеріне жазды.
Камералық музыкада Шёнбергтің ықпалы байқалады. Алты ішекті квартет бірден жетекші орындаушылардың назарын аударды: Екінші квартетті 1922 жылы Донауэшингендегі фестивальде Амар квартеті орындады, альт партиясын Пауль Хиндемит ойнады. Үшінші квартет Делиусқа арналған. Төртіншісі ерекше құрамға жазылған: екі скрипка, альт және контрабас. 1925 жылы жазылған Бесінші квартет алғашында скрипка, альт, виолончель және контрабасқа арналған еді, ал 1931 жылы ван Дирен оны әдеттегі квартетке қайта жазды. Кейін Роналд Стивенсон оны жеке фортепианоға көшірді.
«Қытай симфониясы» (1912–1914) бес солистке, хорға және оркестрге арналған, мәтіні Ганс Бетгенің қытай поэзиясының неміс тіліндегі аудармалары — Малер де дәл осыларды қолданған. Шёнберг пен Бузонимен қатар онда Делиустің рапсодиялық әрі лирикалық стилі жиі естіледі. Одан бөлек, ван Дирен — «Тігінші» операсының, екі симфонияның және көптеген әндердің авторы.
Фортепианолық музыка оның стилінің өзгеруін көрсетеді: ықшам атональды «Алты эскизден» (1910–1911) «Үш этюдтің» (1920 жылдардың басы) және «Тема мен вариациялардың» (Tema con Variazione, 1927) жеңілірек, лирикалық, тональдікке бейім стиліне дейін. Бұл пьесалардың көбін алғаш рет композитордың әйелі Фрида орындады.
Сайттан оның фортепиано соло үшін төрт пьесасын табуға болады, барлығының деңгейі «Орташа+»: Piccolo Pralinudettino Fridato, Netherlands Melodies, 6 Skizzen, Theme & Variations.
1925 жылдан бастап кейбір партитураларды «Оксфорд юниверсити пресс» басып шығарды, бірақ көп нәрсе қолжазба күйінде қалып, композитор қайтыс болғаннан кейін де көп жыл бойы қолжетімсіз болды. 1970 жылдары Денис Эпайвор мен Аластер Чисхолм жоқ партитуралар мен партияларды қалпына келтірді, ал кейінірек «Бардик эдишн» баспасынан Барри Оулд бұрын жарияланбаған шығармаларды қайтадан қолжетімді етті.