1862–1936 · Ұлыбритания · XX ғасыр
Эдвард Герман (1862–1936) — валлий тектес ағылшын композиторы, театр қойылымдарына жазған музыкасымен және комикалық операларымен, ең алдымен «Көңілді Англиямен» танымал. Ол оркестрге арналған шығармалар, әндер мен фортепианоға пьесалар да жазған, ал 1928 жылы рыцарь атағын алды. Сайтта оның дауыс пен фортепианоға арналған үш әні бар.
Эдвард Герман 1862 жылы 17 ақпанда Шропшир графтығындағы Уитчерч қаласында дүниеге келді, туғанда оған Герман Эдвард Джонс деген есім қойылды. Ол бес баланың екіншісі және екі ұлдың үлкені еді. Әкесі Джон Дэвид Джонс спирт ішімдіктерімен сауда жасады, сыра қайнатты, шіркеуде органда ойнады және жергілікті конгрегационалистік шіркеуде уағыз айтты. Анасы Элизабет (Бетси) Кокс жас әйелдерге арналған Інжіл сабақтарын жүргізді. Баланың бірінші есімі валлийше Гармон есімінің англияланған түрі болатын.
Бес жасынан әкесі оған фортепиано мен органда ойнауды үйрете бастады. Алты жасында ол жергілікті жерде өнер көрсететін балалар оркестрін құрды және осы кезде скрипка, композиция мен аранжировканы өз бетімен меңгерді. Кейін шіркеу хорында альтпен ән салды, көкесінің бакалея дүкенінің үстіндегі отбасылық кештерге қатысты: үлкен әпкесі Рутпен бірге төрт қолға ойнап, күлкілі сахналар көрсетті.
Жасөспірім кезінің ортасында ата-анасы оны кеме жасау фирмасына шәкірт етіп беруге тырысты, өйткені баласының инженерлік іске қабілеті бар деп есептеді. Алайда Честердегі интернатта оқуы ауыр аурудан кешігіп басталды, сондықтан оны шәкірттікке жасы тым ересек деп қабылдамады. Ол екінші ансамбльді — квинтетті құрды: өзі скрипкада, әпкесі фортепианода немесе басста ойнады, тағы үш отбасы досы болды. Ол қалалық оркестрді басқарды.
18 жасында ол Уитчерч хор қоғамының дирижері және Шрусберидегі Әулие Чад шіркеуінің музыка жетекшісі Уолтер Сесил Хеймен жеке сабақ алды. Содан кейін Герман Корольдік музыка академиясына түсті. Онда ол есімін Дж. Э. Герман деп өзгертті, ал кейін жай Эдвард Герман атанды, бұл оны Эдвард Джонс есімді басқа студентпен шатастырмау үшін жасалды. Ол скрипка мен органда оқуын жалғастырып, Эбенизер Праутпен композицияны жүйелі түрде оқи бастады.
1884 жылы Академия Германды скрипканың кіші профессоры етіп тағайындады. Оқытушы ретінде оны жоғары бағалады, ол бірнеше медаль мен сыйлық алды. 1885 жылы ол солистерге, хорға және органға арналған Te Deum үшін Чарльз Лукас медалін алды, содан кейін қызығушылығы скрипкадан композицияға ауысты. 1886 жылы ол төрт солист пен фортепианоға арналған «Екі ақын» атты жеңіл опера жазды; оны Академияда қойып, кейін Әулие Георгий залында көрсетті. 1887 жылы Академияда оның ми минордағы бірінші симфониясы орындалды. 1890 жылы ол оның жаңа редакциясын Хрусталь сарайында дирижерлады, ал «Екі ақын» сол кезде Англия бойынша сәтті гастрольдер жасады.
Сонымен қатар ол Уимблдондағы мектепте сабақ берді және театр оркестрлерінде, соның ішінде Савой театрында скрипкада ойнады. 1886 жылы, сондай-ақ 1888–1889 жылдары ол Германияда болды; ондағы опера, әсіресе Байрейттегі опера оған қатты әсер етті. Академиядағы жақын достарының бірі Этель Мэри Бойс болды; олар құда түсті. Құдалық бұзылды, бірақ олар дос болып қалды. Герман ешқашан үйленбеді.
1888 жылы дирижер Алберто Рандеггер оны театр менеджері Ричард Мэнсфилдпен таныстырды, және Герман Лондондағы «Глобус» театрының дирижері және музыкалық жетекшісі болды. Ол театрдың сәнді қойылымдарына музыка жаза бастады, алғашқысы 1889 жылы «Ричард III» болды. Оны жақсы қабылдады: «Таймс» газеті одан концерттік сюита құрастыруды ұсынды, ал увертюра көп ұзамай концерт залдарында танымал болды.
1892 жылы ол Лондондағы «Лицеум» театры үшін Генри Ирвингтің нұсқасындағы «Генрих VIII» қойылымына музыка жазды, бұл кезде дәстүрлі ескі ағылшын биінің элементтерін пайдаланды. Бір жылдан аз уақытта осы спектакльдің би нөмірлерінің ноталары 30 мың данамен сатылды. Тапсырыстар көбейді: Герберт Бирбом Триның қойылымдарындағы «Қалағаныңызша» (1896) және «Бекер әуре» (1898). 1900 жылы Энтони Хоуптың «Ағылшын Неллі» келді, ол кейін «Нелл Гвин» деп аталды, басты рөлде Мари Темпест болды.
Сол жылдары ол концерт сахнасына да жазды, кейде театр музыкасын қайта өңдеді. «Сыған сюитасы» «Ричард III» увертюрасы мен «Генрих VIII» және «Нелл Гвин» билерімен салыстыруға келетін табысқа жетті. Сол кезде бірқатар сәтті салондық әндер мен жеке фортепианоға арналған пьесалар да пайда болды. Театр және концерт музыкасының табысы музыкалық фестивальдерден тапсырыстар әкелді: 1893 жылы Норвич фестивалі үшін ол екінші симфониясын жазды. Жас сыншы Джордж Бернард Шоу Германның симфонияларын симфониялық музыкаға лайықсыз театрландырылғаны үшін сынады. Герман сезімтал еді, және осы сыннан кейін симфония жазбады; өзінің ірі төрт бөлімді шығармаларын ол симфониялық сюиталар деп атай бастады.
Сәтті оркестрлік жұмыстардың қатарында 1895 жылғы Лидс фестивалі үшін жазылған сюиталар, 1899 жылы Норвич үшін «Жыл мезгілдері» және 1897 жылы Бирмингемде Ганс Рихтердің басқаруымен орындалған «Гамлет» симфониялық поэмасы бар. 1901 жылғы Лидс фестивалі үшін скрипкаға арналған концертті ол ойластырды, бірақ аяқтамады: Герман жеңіл операға бет бұрды. 1902 жылы ол Брайтон фестивалі үшін марш тақырыптарына арналған Рапсодия жазды.
1900 жылы Артур Салливан қайтыс болғаннан кейін Ричард Д'Ойли Карт Германға Салливанның «Зүмірет арал» операсын Савой театры үшін аяқтауды ұсынды. Германның опера мен хор музыкасында тәжірибесі аз еді, бірақ ол келісті және мерзімге үлгеру үшін Лидс фестивалі үшін скрипкаға арналған концертке тапсырыстан бас тартты. 1920-жылдарға дейін орындалған партитураның табысы оған жаңа мансап ашты. 1902 жылы «Зүмірет арал» либреттосының авторы Бэзил Худтың либреттосымен «Көңілді Англия» (Merrie England) шықты.
Бұл, мүмкін, Германның басты табысы болды, ал операның би нөмірлері бөлек те орындалды. Опера жиі қайта қойылып, Британияда жеңіл опера үлгісіне айналды; оның бірнеше әні, соның ішінде «The English Rose», «O Peaceful England» және «The Yeomen of England», XX ғасырдың ортасына дейін танымал болып қалды.
1903 жылы Герман мен Худ тағы бірге «Кенсингтон ханшайымы» (A Princess of Kensington) операсын жазды. Ол табысқа жетпеді, дегенмен қысқа гастроль жасап, Нью-Йоркте қойылды. Герман басқа істермен айналысты: ол Редьярд Киплингтің мәтіндеріне музыка жазды, соның ішінде 1903 жылы «Just So Song Book» жинағына енген он екі ән. Оркестрлік тапсырыстар да түсіп тұрды, сөйтіп 1904 жылғы Кардифф фестивалі үшін «Валлий рапсодиясы» пайда болды, оның шарықтау шегі «Men of Harlech» әуені болды.
Ол комикалық операларға оралды, және 1907 жылы «Аполло» театры үшін жазылған «Том Джонс» тағы да табыс әкелді; қойылымды Филдингтің екі жүз жылдығына орай Роберт Кортнидж жүзеге асырды. Операны Нью-Йоркте көрсетті, Герман өзі дирижерлады, содан кейін оны онжылдықтар бойы орындады, ал би нөмірлері бөлек те орындалды. Кейін ол У. С. Гилбертпен бірге өзінің соңғы, сәтсіз операсы «Құлаған перілер» (Fallen Fairies) үстінде жұмыс істеді, ол 1909 жылы Савой театрында қойылды. Премьерадан көп ұзамай продюсер К. Х. Уоркман Перілер ханшайымы рөліндегі Нэнси Макинтошты Эми Эванспен ауыстырды және Гилберт репетицияда алып тастаған әнді қайтаруды сұрады. Гилберт қатты ашуланды, сотқа беремін деп қорқытты және Германның өзіне қосылуын талап етті. Сот дауларынан әдетте аулақ болатын композитор бас тартты.
«Құлаған перілердің» сәтсіздігінен және онымен байланысты жағымсыз тәжірибеден кейін Герман композиторлық мансабын іс жүзінде аяқтады, тек сирек қана шығармашылыққа оралды. Мұндай операға көпшіліктің талғамы әлсіреп барады еді, өйткені жаңа ғасырдың келуімен музыкалық театрдағы сән өзгерді. 1911 жылы ол британ фильміне музыка жазған алғашқы композитор болды: оған «Генрих VIII» фильміндегі таққа отырғызу сахнасына арналған 16 такт музыкаға 50 гинея төленді. Сол жылы ол король Георг V таққа отырғызуына арналған марш пен гимн жазды.
Кейінгі жылдардағы аз ғана шығармалардың қатарында 1919 жылғы «Тема және алты дивертисмент» және соңғы ірі жұмысы — 1922 жылғы «Отелло» шабыттандырған «Тал туралы ән» тондық поэмасы бар. Осыдан кейін ол сазды дерлік жазбай қойды. Хаттардан оған джаз және модернистік академиялық музыка сияқты өзгеріп жатқан стильдер ыңғайсыз болғаны көрінеді. Өзінен бұрынғы Салливан сияқты, ол өзіне даңқты негізінен комикалық опералар әкелгеніне өкінді. Сонымен бірге Герман перфекционист болды: ол шығармаларын үнемі қайта өңдеп, басылым үшін жаңа аранжировкалар дайындады. Кейбірін ол жазып алды және олардың қойылымдары мен радио арқылы таратылуын қолдады.
1886 жылдан бастап Герман Лондонның Мейда-Вейл ауданында тұрды және крикетті ұнатты. Ол тыныш өмір сүрді, жаяу жүруді, велосипед тебуді және балық аулауды ұнатты, бірақ театрға жиі барып тұрды. Ол сэр Эдвард Элгармен жақын дос болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Герман жол апатынан жарақат алды, бірақ 1928 жылы көз ауруы оны оң көзінен айырғанға дейін сұранысқа ие дирижер болып қала берді. 1916 жылдан бастап ол өз музыкасын жазба үшін дирижерлаған алғашқы композиторлардың бірі болды: «Көңілді Англияны» толық және «Тема мен алты дивертисментті» жазып алды.
1928 жылы Германды рыцарь атағымен марапаттады; осы межеге арналған мерекелік кешкі асқа көрнекті музыканттар көп келді, олардың арасында Элгар да болды. 1934 жылы Корольдік филармониялық қоғам оған өзінің ең жоғары наградасы — алтын медальді тапсырды; оны қоғам концертінде сэр Томас Бичем табыстады. 1936 жылы ол Музыканттардың құрметті компаниясының құрметті еркін мүшесі болып сайланды.
Эдвард Герман 1936 жылы 11 қарашада Мейда-Вейлдегі үйінде 74 жасында қуық асты безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол Голдерс-Гринде өртелді, ал күлі Уитчерч зиратында жерленген.
Герман оркестрлік шығармаларының танымалдығы төмендей бастағанын көретіндей ұзақ өмір сүрді. Қайтыс болғаннан кейін табылған жазбада ол өзінің салмақты оркестрлік шығармалары мойындалмағандықтан көңілі қалып өліп бара жатқанын жазған. Соған қарамастан олардың ең танымалдары кейде орындалып тұрды, ал «Көңілді Англия» мен «Том Джонсты» әуесқой труппалардың қойылымдары сақтап қалды. Бичем «Сыған сюитасын» 1956 жылы жазып алды, 1994 жылы Эндрю Пенни басқарған «Ричард III», «Тема және алты дивертисмент» және «Жыл мезгілдері» жазбасы шықты, ал «Том Джонстың» алғашқы толық кәсіби жазбасы 2009 жылы пайда болды.
Эдвард Герман атындағы алғашқы фестиваль 2006 жылы ол туған Уитчерчте өтті. Оған фестиваль қамқоршысы виолончелист Джулиан Ллойд Уэббер қатысты, ал «Көңілді Англияның» концерттік нұсқасы орындалды.
Герман ең алдымен театр қойылымдарына жазған музыкасымен және комикалық операларымен танымал, онда ол Артур Салливанның мұрагері болып саналады. Бұдан басқа ол симфониялар, оркестрлік сюиталар, симфониялық поэмалар, әндер және фортепианоға арналған пьесалар жазды. Концерттік шығармалардың ішінде ең танымалы, мүмкін, 1904 жылғы «Валлий рапсодиясы». Театр музыкасының бір бөлігі концерт сахнасында да өмір сүрді: «Ричард III» увертюрасы, «Генрих VIII» және «Нелл Гвин» билері. Мұның бәрі ескі Англияны стильдеген ерекше мәнерде жазылған, Германның есімі онымен әсіресе тығыз байланысты.
Оның музыкасы көбіне романтикаландырылған шекспирлік немесе жартылай мифтік, көңіл-күйге толы ағылшын өткенін бейнеледі. Бұл заманның талғамына сай келді: «Генрих VIII» музыкасынан үш би бірінші онжылдықтағы «Промс» концерттерінде ең жиі орындалған ағылшын оркестрлік шығармасы болды, 1895–1905 жылдар аралығында 30-дан астам рет орындалды, ал «Қалағаныңызша» спектаклінен үш би де соншалықты танымал болды. Германның комикалық опералардағы, мүмкін, ең үлкен табысы «Көңілді Англия» болды; оның билері бөлек те орындалды, ал бірнеше әні XX ғасырдың ортасына дейін танымал болып қалды.
Шоудың сынынан кейін Герман симфония жазбады және ірі төрт бөлімді шығармаларын симфониялық сюиталар деп атады. Ол Киплингтің мәтіндеріне де музыка жазды: «Just So Song Book» жинағындағы он екі ән, сондай-ақ әндер мен жеке фортепианоға арналған пьесалар. «Тема және алты дивертисмент» (1919) сияқты кейінгі жұмыстар сирек болды.
Театр үшін Герман музыканы «Глобус», «Лицеум» және Лондонның басқа сахналарына жазды, ал 1911 жылы фильмге де музыка шығарды. Фестивальдер үшін ол сюиталар, «Гамлет» симфониялық поэмасын және марш тақырыптарына арналған Рапсодия жасады. Салондық салада оның қаламынан әндер мен жеке фортепианоға арналған пьесалар шықты. Өзіне даңқты негізінен комикалық опералар әкелгеніне ол өкінді. Герман перфекционист болды: шығармаларын үнемі қайта өңдеп, басылым үшін жаңа аранжировкалар дайындады.
Сайтта Германның дауыс пен фортепианоға арналған үш әні бар. «My Song Is of the Sturdy North» және «The Dew Upon the Lily» сайт деректері бойынша «Орта+» деңгейіне, ал «All the World Awakes Today» «Жоғары» деңгейіне жатады. Танысуды алғашқы екеуінен бастаған жөн.