1811–1885 · Германия
Фердинанд Хиллер (1811–1885) — неміс пианисті, композиторы, дирижері және педагогі. Ол Майндағы Франкфуртта туды, Гуммельден дәріс алды, Парижде тұрды, Шопен мен Мендельсонмен дос болды. Көп жыл бойы Кёльнде дирижер болып, онда консерватория құрды. Шуман оған фортепиано концертін, ал Шопен үш ноктюрнін арнады.
Фердинанд Хиллер 1811 жылғы 24 қазанда Майндағы Франкфуртта дүниеге келді. Отбасы бай, көпес және яһуди тектес болды. Әкесі мата саудасымен айналысты; бұрын оны Исаак Хильдесхайм деп атаған, кейін ол Юстус Хиллер атанды.
Баланың қабілеті ертесінен байқалды. Ол фортепианода Алоис Шмидттен, композицияны Георг Якоб Фольвейлерден үйренді. Он жасында Хиллер көпшілік алдында Моцарттың фортепиано концертін орындады. Содан кейін әкесі оны Веймардағы Иоганн Гуммельге оқуға жіберді.
Гуммельдің қасында Хиллер композициямен айналысып, пианист ретінде айтарлықтай өсті. Ол «Мария Стюарт» жұмысына қатысты, соның арқасында Гётемен танысты. 1827 жылы ол Венаға барып, Бетховенмен кездесті: Гуммельмен бірге ауыр науқас композиторды арнайы барып көрді.
1822 жылы-ақ Хиллер жас Феликс Мендельсонмен кездескен еді. 1825 жылы олар қайта кездескенде, арада тез жақын достық пайда болды. Ол 1843 жылға дейін созылды.
Үйде аз уақыт болғаннан кейін Хиллер Парижге кетіп, 1836 жылға дейін сонда тұрды. Ол Шорон музыка мектебінде сабақ берді, бірақ кейін пианист және композитор ретінде жақсырақ дайындалу үшін бұл жұмысты тастады. Парижде ол Шопенмен, Мендельсонмен, Мейербермен, Берлиозбен, Беллинимен және Листпен жақындасты.
1834 жылы мамырда Хиллер Шопенмен бірге Ахенге Төменгі Рейн музыка фестиваліне барды. Онда оның Гендельдің «Дебора» ораториясына жасаған өңдеуі орындалды, екеуі Мендельсонмен қайта кездесті.
Париж жылдарында Хиллер жыл сайын пианист (Бетховен, Бах) және дирижер ретінде концерт беріп тұрды. Ол Парижде Бетховеннің бесінші фортепиано концертін алғаш рет орындады. Гуммельдің ұсынысының арқасында оған жетекші музыканттар мен ақындардың салондары ашылды.
Хиллердің Берлиозбен қарым-қатынасы әсіресе жақын әрі ұзақ болды. Хиллер оны Бетховеннің фортепиано сонаталарымен таныстырды және оның шығармалары қиындықпен қабылданған жылдары оларға байыпты қарады. 1867 жылы ол Берлиозды Кёльнге шақырды, сонда Берлиоз Германиядағы соңғы концертін дирижерлады.
Әкесінің қайтыс болуы Хиллерді біраз уақытқа Франкфуртқа қайтарды. Кейін Миланда ол «Ромильда» операсын қойды; Россини бұл қойылымға көмектесті, бірақ опера сәтсіз болды. Сол кезде Хиллер «Иерусалимнің қирауы» ораториясын жаза бастады, оны ең жақсы жұмыстарының бірі деп санайды.
Мендельсон бұл ораторияны 1840 жылы Лейпцигте көпшілікке көрсетуге көмектесті. 1840—1841 жылдары Хиллер Италияда болып, Баинидің жетекшілігімен ескі шеберлердің өнерін зерттеді. Сонда ол әншіге үйленді. Олар қайда тұрса да, олардың үйі зиялы қауымды өзіне тартты.
1843—1844 маусымында Хиллер Мендельсонның орнына Гевандхаус концерттерін дирижерлады. Мендельсонмен көп жылдық достық 1843 жылы үзілді.
Дрезденде Хиллер «Der Traum der Christnacht» және «Konradin» опералары жазды — олар 1845 және 1847 жылдары орындалды. Сонда ол Рихард Вагнермен таныса бастады. 1845 жылы қазанда Хиллер «Тангейзерді» қоюға көмектесті. Сол жылы Роберт Шуман өзінің фортепиано концертін Хиллерге арнады.
1847 жылы Хиллер Дюссельдорфта дирижер болды, ал 1850 жылы Кёльнде. Онда ол Гюрцених оркестрінің концерттерін басқарды және өзі негіздеген консерваторияны басқарды, оны 1850 жылы ашқан еді. Кёльнде дирижер қызметін 1884 жылға дейін атқарды және Төменгі Рейн музыка фестивалін он екі рет басқарды.
Хиллердің Кёльндегі ең танымал шәкірті Макс Брух болды. Хиллердің талғамы консервативті күйінде қала берді. 1884 жылы ол өз мұрагері етіп Брамсты немесе Брухты ұсынды, бірақ орынды Франц Вюллнер алды, ол Вагнер, Лист және Рихард Штраус концерттерінен бастады.
1849 жылы Хиллер Берлиндегі Корольдік өнер академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1868 жылы Бонн университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді. 1875 жылы ол Вюртемберг тәжі орденін және онымен бірге жеке дворян атағын алды.
Хиллер музыка туралы да жазды. Ол Мендельсонның хаттарын және ол туралы естеліктерді жариялады, сондай-ақ «Wie hören wir Musik?» (1880) және «Erinnerungsblätter» (1884) кітаптарын шығарды. Оның дәуір музыканттарымен жазысқан үлкен хат жинағының бір бөлігі жеті томда жарияланған.
1884 жылы Хиллер істен кетті, ал 1885 жылы мамырда Кёльнде қайтыс болды. Оның бейіті Кёльндегі Мелатен зиратында.
Хиллер екі жүзден астам шығарма жазды: алты опера, екі оратория және кантаталар, көп камералық музыка және өмірінде танымал болған фортепиано концерті. Оның мұрасында вокалдық, хорлық, камералық және оркестрлік шығармалар бар, олар барлық дерлік жанрды қамтиды. Бүгінде бұл мол мұра негізінен ұмытылған. Басқа шығармаларының ішінде скрипкаға арналған концерт және «Prinz Papagei» пьесасына жазылған музыка бар.
Үш фортепиано концерті бар: № 1 фа минор (соч. 5), № 2 фа-диез минор (соч. 69) және № 3 ля-бемоль мажор (соч. 170). Хиллердің жеке фортепианоға арналған сонаталары да бар (соч. 47 және соч. 59), фортепианолы камералық музыка — си минор фортепиано квартеті соч. 1 және фортепиано квинтеті соч. 156, сондай-ақ бірнеше симфония, олардың ішінде ми минор Симфониясы соч. 67.
Хиллердің опералары Миланда, Дрезденде, Кёльнде және Висбаденде қойылды: «La Romilda» (1839), «Der Traum der Christnacht» (1845), «Konradin» (1847), «Der Advokat» (1854), «Die Katakomben» (1862) және «Der Deserteur» (1865). Оның оркестрі бар фортепиано үшін «Концертштюк» соч. 113 шығармасы да бар.
Хиллерге шығармаларын Шуман мен Шопен арнады: Шуман — фортепиано концертін, Шопен — соч. 15 үш ноктюрнін. Хиллер Шопенге «Үш каприс» соч. 14 шығармасын арнап жауап қайтарды.
Әзірге сайтта Хиллердің бір пьесасы бар: жеке фортепианоға арналған «115 - gavotte, sarabande, courante», деңгейі «Орташа+». Осы композитормен танысуды содан бастауға болады.