1852–1909 · Испания · Романтизм
Франсиско Таррега — 1852 жылдан 1909 жылға дейін өмір сүрген испан гитаристі әрі композиторы. Ол Мадрид консерваториясында оқыды, содан кейін көп концерт беріп, сабақ берді, кейін Барселонаға қоныстанды. Оны гитарада орындаудың қазіргі өнерін қалаушылардың бірі санайды. Оның пьесаларының қатарында «Альгамбра туралы естелік» және «Мавр биі» бар.
Франсиско Таррега 1852 жылы 21 қарашада Кастельон провинциясындағы Вильярреалда дүниеге келді. Әкесі гитарада фламенко мен басқа да музыка ойнаған деседі. Әкесі Сан-Паскуаль монастырінде күзетші болып жұмыс істеуге кеткенде, бала оның гитарасын алып, естіген әсем дыбыстарды шығаруға тырысатын. Балалық шағында оны Кикет деп атаған.
Бала кішкентайында бағушысынан қашып, суару арнасына құлап, көзін зақымдады. Әкесі ұлының көзі толық көрмей қалар деп қорқып, отбасымен Кастельон-де-ла-Планаға көшті: музыкант ретінде ұлы соқыр болса да нан таба алар еді. Оның алғашқы музыка мұғалімдері Эухени Руис пен Мануэль Гонсалес те соқыр болған.
1862 жылы Таррега Хулиан Аркастан гитарада ойнауды үйрене бастады. Әкесінің талабымен ол қатар фортепианода да оқыды: ол кезде гитараны әншілерге сүйемелдейтін аспап деп санаған, ал фортепиано бүкіл Еуропада кең тараған еді. Көп ұзамай сабақтар тоқтады: Аркас шетелге гастрольге кетті.
Таррега небәрі он жаста болса да, үйден қашып, өз бетімен музыкалық мансап бастауға тырысты: Барселонадағы кафе мен мейрамханаларда ойнады. Оны тез тауып, әкесіне қайтарды, ал әкесі ұлының музыкалық білімі үшін үлкен құрбандыққа баруға мәжбүр болды. Үш жылдан кейін, 1865 жылы, ол қайтадан қашты, бұл жолы Валенсияға, онда сыған отбасына қосылды. Әкесі оны үйге қайтарды, бірақ Таррега үшінші рет — тағы Валенсияға қашып кетті.
Жасөспірім шағына қарай Таррега фортепианода да, гитарада да жақсы ойнайтын болды. Біраз уақыт ақша табу үшін басқа музыканттармен бірге жергілікті өнер көрсетулерде ойнады, бірақ ақыры отбасына көмектесу үшін үйіне оралды.
1874 жылы Таррега Мадрид консерваториясына фортепиано және композиция сыныбына түсті: онда гитара оқытылмайтын. Оқуына бай көпес Антонио Канеса көмектесті. Таррега өзімен бірге шебер Антонио де Торрес жасаған гитараны алып келді: оның дыбысы оны ойнауға да, осы аспапқа не жазуға болатыны туралы ойға да жігерлендірді.
Консерваторияда ол композицияны Эмилио Арриетадан оқыды, және дәл Арриета оны гитараға бар назарын аударуға және пианист болу ойынан бас тартуға көндірді. 1880 жылы Таррега консерваторияны бітірді. Оның Мадридтегі «Альгамбра» театрындағы жеке концерті үлкен табыспен өтіп, концерттік гитарист мансабының бастамасы болды.
1880 жылдың қысында Таррега досы Луис де Сорияның орнына Аликанте провинциясындағы Новельдада өтетін концертке шықты. Концерттен кейін қаладағы ықпалды адамдардың бірі одан гитарада ойнауды үйреніп жүрген қызы Мария Хосе Рисоны тыңдауды өтінді. Көп ұзамай олар құда түсті.
Ол Лионда, Парижде және Лондонда өнер көрсетті, соның ішінде Педро Кальдеронды еске алу салтанаттарында да ойнады. Лондонда оған тіл де, ауа райы да ұнамады. Лондондағы өнерінен кейін ол үйлену тойына Новельдаға оралды: 1882 жылы Рождествода Таррега Мария Хосе Рисоға үйленді.
Біраздан кейін Таррега зайыбымен Барселонаға қоныстанды, онда сабақ берді, концерттер қойды және шығармалар жазды. Гитара репертуарын кеңейту және пернетақта музыкасы жөніндегі білімін пайдалану үшін ол көшірмелер жасай бастады: Бетховеннің, Шопеннің, Мендельсонның және басқа авторлардың фортепианолық шығармаларын алды. Барселонадағы достарының ішінде Исаак Альбенис, Энрике Гранадос, Хоакин Турина және Пау Касальс болды. Гранадос пен Альбенистің көптеген шығармаларын Таррега гитараға алғаш рет көшірді.
Валенсияға гастрольдік сапары кезінде Таррега бай Консепсьон Гомес де Жакобимен танысты, ол оның құнды қамқоршысына айналды. Ол Таррегаға және оның отбасына Барселонадан тыс жердегі үйінің бір бөлігін пайдалануға берді. Кейін ол оны Гранадаға апарды, және бұл сапар оны «Альгамбра туралы естелік» пьесасын жазуға шабыттандырды. 1899 жылы ол бұл пьесаны алғаш рет өзінің қамқоршысына арнады, ал түзетілген басылымын кейін Парижде танысқан француз гитаристі Альфред Коттенге арнады.
1880 жылдардың аяғынан 1903 жылға дейін Таррега шығарма жазып, саяхаттауын жалғастырды. 1900 жылы ол Алжирде болды: айтуларынша, онда ол араб барабанының қайталанатын ырғағын естіп, ертесіне сол негізде «Мавр биін» жазды. Шамамен 1902 жылы ол тырнақтарын қиып тастады, осылай оның мектебіндегі гитаристерге тән болып қалған дыбыс пайда болды. Содан кейін ол Италияға гастрольге аттанып, Римде, Неапольде және Миланда өнер көрсетті.
1906 жылы инсульттен кейін Тарреганың оң жақ бөлігі салданды. Ол концерттік қызметіне оралды, бірақ толық сауыға алмады. Соңғы шығармасын — «Oremus» — ол 1909 жылы 2 желтоқсанда аяқтады. Таррега 1909 жылы 15 желтоқсанда Барселонада қайтыс болды. Оны Кастельон-де-ла-Планада жерледі, онда оған ескерткіш орнатылды.
Таррега XIX ғасырдағы еуропалық шеберлердің романтикалық стилінде музыка жазды. Консерваториялық дайындығы мен заманауи жанрлар мен тәсілдерді білгені шығармалары мен көшірмелерінен байқалады: олар алдыңғы буынның және замандастарының испан гитарист-композиторларының туындыларынан күрделірек. Таррегаға ұнайтын жанрлар — кейбірі испан, мавр және араб мотивтерімен байланысты мінездемелік пьесалар: прелюдиялар, этюдтер, капристер, серенадалар және билер.
Өмірінде оның түпнұсқа шығармаларының тек бір бөлігі ғана жарияланды: көбін ол өзіне және шәкірттеріне жазды. Кейін жарияланған еңбектерін көбіне басқа адамдар өңдеп, жиі өзгертіп отырды. Өз пьесаларынан басқа Таррега фортепиано, скрипка және опера репертуарынан көптеген көшірмелер жасады.
Ең танымал пьесалары — «Альгамбра туралы естелік» (Recuerdos de la Alhambra), «Мавр биі», «Араб каприччиосы» (Capricho Árabe), «Арагон хотасының тақырыбына вариациялар», сондай-ақ Gran Vals және Lágrima. Ол өзінің досы Исаак Альбенис сияқты, үстем романтикалық стильді испан халықтық элементтерімен ұштастыруға қызығушылық танытты және Альбенистің бірнеше фортепианолық пьесасын гитараға көшірді. Оның музыкасын басқа аспаптарда да ойнады: скрипкашы Руджеро Риччи «Альгамбра туралы естелікті» жеке скрипкаға арнап өңдеп, жиі қосымша нөмір ретінде орындады.
Оның шәкірттерінің қатарында Мигель Льобет, Эмилио Пухоль және Даниэль Фортеа бар. Андрес Сеговия Тарреганың шеберлігін жоғары бағалап, оның шығармаларын жиі орындады және жұмысында оның педагогикалық әдістерін қолданды. Таррега XX ғасырдағы гитарада орындау өнерінің негізін қалап, гитараға жеке концерттік аспап ретіндегі қызығушылықты арттырды деп есептеледі, оны қазіргі классикалық гитараның әкесі деп те санайды.
Сайтта жеке гитараға арналған үш басылым бар: «Adelita» және «Claro de Luna (Beethoven's Moonlight Sonata)» орташа деңгейлі, ал «Capricho Árabe» — «Орташа+» деңгейінде. Алғашқы екеуінен бастауға болады, ал «Capricho Árabe» шығармасын кейінге қалдыруға болады.