1845–1924 · Франция · XX ғасыр
Габриэль Форе (1845–1924) — Париж консерваториясының директоры болған француз композиторы, органист әрі педагог. Ол дауыс пен фортепианоға арналған жүзге жуық романс (mélodie), сондай-ақ фортепиано мен камералық шығармалар жазды. Сайтта оның әртүрлі күрделілік деңгейіндегі романстары және бірнеше аспаптық пьесасы жинақталған.
Габриэль Форе 1845 жылы 12 мамырда Францияның оңтүстігіндегі Памье қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Туссен-Онора Форе мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді; баласы төрт жаста кезінде әкесі Фуа қаласына жақын Монгозидегі мұғалімдер даярлайтын училищенің директоры болып тағайындалды, содан кейін отбасы қайта қосылды — оған дейін кішкентай Форе бағушы әйелдің қолында тұрған.
Тоғыз жасында әкесі баланы Парижге алып барып, Луи Нидермейердің шіркеу музыкасы институтындағы мектепке берді; онда католик храмдарының болашақ қызметшілерін органда ойнауға және хорды басқаруға үйрететін. Форенің сол жердегі ұстаздарының бірі Камиль Сен-Санс болды: мектеп негізін қалаушы 1861 жылы қайтыс болғаннан кейін дәл сол фортепиано сабақтарын жүргізіп, оқушыларды Шуман, Лист және Вагнер музыкасымен таныстырды. Форе осы қабырғада он бір жыл өткізді; оқуын 1865 жылы шілдеде аяқтап, органнан, фортепианодан, гармониядан және композициядан лауреат атанып, регент дипломын алды, ал композиция бойынша сыйлықты оған «Жан Расин әні» (11-опус) әкелді.
Мектепті бітіргеннен кейін Форе Бретаньдағы Реннде орналасқан Сен-Совёр шіркеуінің органисі болды. Бұл қызмет оны жалықтырды, ол приход священнигімен тіл табыса алмады және төрт жылдан кейін Реннен кетіп, Парижде Нотр-Дам-де-Клиньянкур шіркеуінде органист көмекшісі қызметіне орналасты, бірақ онда бірнеше ай ғана істеді. 1870 жылы франко-прусс соғысы басталды, Форе Парижді қорғауға қатысты.
Париж коммунасы кезінде, 1871 жылдың наурыз-мамырында, Форе алдымен ағаларының біріне, Рамбуйеге, содан кейін уақытша сол жерге көшкен Нидермейер институты орналасқан Швейцарияға кетті; ол сол жерде сабақ берді, және оның алғашқы оқушыларының бірі — өмір бойы досы болған Андре Мессаже еді. 1871 жылдың қазанында Форе Парижге оралып, композитор әрі органист Шарль-Мари Видордың басшылығымен Сен-Сюльпис шіркеуінде хор жетекшісі болды, сондай-ақ Сен-Санс өзі бастап апарған Сен-Санс пен Полина Виардоның музыкалық салондарына бара бастады. 1871 жылы Форе Ромен Бюссин мен Сен-Санс жаңа француз музыкасын дамыту үшін құрған Ұлттық музыка қоғамын негіздеушілердің біріне де айналды; қоғамның басқа мүшелерінің арасында Жорж Бизе, Эмманюэль Шабрие, Венсан д’Энди, Анри Дюпарк, Сезар Франк және Жюль Массне болды, ал 1874 жылдан бастап Форе қоғамның хатшысы қызметін атқарды — оның көптеген шығармалары алғаш рет дәл осы қоғамның концерттерінде орындалды.
1874 жылы Форе Әулие Магдалина шіркеуіне ауысып, Сен-Санстың жиі гастрольдік сапарлары кезінде органда оның орнын басып тұрды. Форе өзінің импровизацияларымен танымал болды, бірақ органда ол негізінен тұрақты табыс үшін ойнады, ал фортепианоны одан да көп жақсы көрді. 1877 жыл оған бірнеше жағынан ерекше болды: қаңтарда оның Скрипка мен фортепианоға арналған Бірінші сонатасы Ұлттық музыка қоғамының концертінде үлкен табыспен орындалды, ал наурызда Сен-Санс Мадленнің органисі қызметінен кетті — оның орнына Теодор Дюбуа келді, сонда Форе босаған хор жетекшісі орнын иеленді.
Сол 1877 жылдың шілдесінде Форе Полина Виардоның қызы Марианнаға айттырылды, бірақ сол жылдың соңында айттыру толық анық емес себеппен бұзылды. Осы кезде ол Бірінші фортепиано квартеті үстінде жұмыс істеп жатты, оны тек 1879 жылы ғана аяқтады. Форені уайымнан алаңдату үшін Сен-Санс оны өзімен бірге Веймарға алып барып, Ференц Листпен таныстырды; бұл сапар Фореге өмірінің соңына дейін сақталған саяхатқа деген құштарлық сыйлады. 1878 жылдан бастап Форе Мессажемен бірге Вагнердің операларын көру үшін Кёльнге, Мюнхенге, Лондонға және Байройтқа барды; Форе Вагнерге сүйсінгенімен, өз буынының Вагнер ықпалына түспеген аз ғана композиторларының бірі болып қалды. 1883 жылы Форе мүсінші Эмманюэль Фремьенің қызы Мари Фремьеге үйленді; бұл некеден екі ұл дүниеге келді — үлкені Эмманюэль кейін теңіз биологиясы бойынша танымал маман атанды, ал кішісі Филипп жазушы ретінде танымал болды.
Отбасын асырау үшін Форе Мадленде күнделікті қызметтер өткізіп, фортепиано мен гармониядан сабақ берді; шығармалары оған өте аз ақша әкелді, ал шын мәнінде композициямен тек жазда ғана айналыса алды. Осы жылдары ол бірнеше ірі шығарма жазды, бірақ олардың көбін кейін бірнеше рет орындалғаннан соң жойып жіберді, тек кейбір бөліктерін ғана сақтап қалды, кейін олардың тақырыптарын жаңа шығармаларда қолдану үшін. Сақталған шығармалардың арасында — 1887 жылы басталған және 1901 жылғы соңғы редакциясына дейін толықтырылып отырған Реквием бар.
Отыз жасынан бастап Форе өзі «сплин» деп атаған депрессия ұстамаларын мезгіл-мезгіл бастан кешірді, бұл ұстамалар, мүмкін, ішінара айттырудың бұзылуына және композитор ретінде жеткілікті танылмағанын сезінуіне байланысты еді. 1890 жылы Поль Верлен либреттосымен опера жазуға берілген тиімді тапсырыс бұзылды — ақын оны жаза алмады, — және Форе достары оның денсаулығына шынымен алаңдайтындай терең депрессияға түсті. Форенің әрдайым жақсы досы болған Уиннаретта де Сеи-Монбельяр оны Венецияға шақырды, сол жерде Форенің күш-жігері мен шығармашылыққа деген құлшынысы қайта оралды: сол жерде ол бес «Mélodies de Venise» топтамасының біріншісін жазды. 1892 жыл шамасында Форе Эмма Бардакпен танысты; бұл таныстық жаңа шығармашылық серпіліспен тұспа-тұс келді, оның ішінде «La bonne chanson» вокалдық циклы бар. Сол кезде ол Бардактың Долли атанған қызы Элен Бардакка арнап, фортепианода төрт қолға арналған «Долли» сюитасын (1894–1897) жазды.
1892 жылы Париж консерваториясының композиция профессоры Эрнест Гиро қайтыс болғанда, Сен-Санс Форені босаған орынға өтініш беруге көндірді; бірақ консерватория басшылығы Форені тым заманауи деп есептеп, оның басшысы Амбруаз Тома тағайындалуға тыйым салды. Оның орнына Форе Гиродан босаған басқа қызметке — француз провинциясының консерваторияларының инспекторы қызметіне ие болды; бұл оған тұрақты табыс берді және әуесқой оқушыларымен сабақ беруден бас тартуға мүмкіндік жасады. 1896 жылы Амбруаз Тома қайтыс болды, консерватория басшысы болып Теодор Дюбуа тағайындалды; Форе Дюбуаны Мадленнің бас органисі қызметінде алмастырды. Томаның орнын күткен композиция профессоры Массне бас тартылғаннан кейін наразылық білдіріп отставкаға кетті, оның орнына Форе келді.
Форенің консерваториядағы оқушыларының арасында Андре Мессаже, Морис Равель, Надя Буланже, Джордже Энеску және Альфредо Казелла болды. Форе оқушыларының негізгі дайындығын өз ассистентіне сеніп тапсырды, ал өзі әр оқушыға меңгерген дағдыларын оның дарынына сай тәсілмен қолдануға көмектесті. 1905 жылы Рим сыйлығы төңірегіндегі жанжалдан кейін — оның оқушысы Морис Равель бұл марапатты алтыншы рет ала алмады — Дюбуа директор қызметінен мерзімінен бұрын кетті, оның орнына үкіметтің қолдауымен Форе тағайындалды; ол қабылдау емтихандары мен конкурстарға тәуелсіз сыртқы төрешілер енгізді, соның салдарынан бұрын өз жеке оқушыларына артықшылық беріп келген көптеген оқытушылар отставкаға кетті.
1909 жылы Форе Франция институтының мүшесі болып сайланды. Ол дирижёр ретінде Франция мен басқа Еуропа елдерін, ал 1910–1911 жылдары Ресейді аралап шықты. Өмірінің соңғы жиырма жылында ол күшейе түскен саңырауылықтан зардап шекті. 1920 жылы, 75 жасында, Форе консерватория директоры қызметінен кетті. Ол Құрмет легионы орденінің үлкен крестімен марапатталды.
1922 жылы Парижде Форені ұлттық құрметтеу шарасы өтті, оны Франция президенті Александр Мильеран басқарды. Өмірінің соңғы айларында Форе Ішекті квартет үстінде жұмыс істеді. Жиырма жыл бұрын Равель өзінің Ішекті квартетін оған арнаған болатын; енді Равель және басқалары Форені өз квартетін жазуға көндірді. Форе бұл жанрды тым қиын деп есептеп, ұзақ уақыт бас тартты, ал шешім қабылдағанда оны дірілдей бастайтынын мойындады. Ол квартет үстінде шамамен бір жыл жұмыс істеп, оны 1924 жылы 11 қыркүйекте, қайтыс болуына екі айдан аз уақыт қалғанда аяқтады; квартетті тар шеңберде өзі үшін орындау ұсынысынан бас тартты, себебі музыка оған тым бұрмаланған болып естілетін.
Форе 1924 жылы 4 қарашада Парижде 79 жасында пневмониядан қайтыс болды. Жаназа рәсімі Әулие Магдалина шіркеуінде өтті, ол Париждегі Пасси зиратына жерленді.
Форе өз заманының дерлік барлық жанрында жазды: Леконт де Лиль, Верлен, Шарль ван Лербер және басқа ақындардың өлеңдеріне жазылған жүзге жуық романс, фортепиано пьесалары, фортепиано квартеттері мен квинтеттерін қоса алғанда камералық ансамбльдер, және Гомердің «Одиссеясы» бойынша жазылып, 1913 жылы Монте-Карлода қойылған Форенің жалғыз операсы — «Пенелопа». Хор шығармаларының ішінде ең танымалы — Реквием: оның лиризмі мен камералық дыбысталуы бұл жанр үшін әдеттегіден тыс болды. Симфониялық пьесалардың арасында «Павана» (50-опус) ерекшеленеді — ол музыка әуесқойлары арасында фортепианоға арналған нұсқасында кең тараған. Форе бүкіл шығармашылық өмірінде романстар жазды: алғашқысы, «Le papillon et la fleur», 1861 жылға жатады, ал кеш жазылған «L’horizon chimérique» циклы алпыс жыл және жүзден астам ән өткен соң дүниеге келді; «Les roses d’Ispahan» романсы оның екінші ән жинағына кіреді.
Форенің діни хор шығармаларының арасында 1881 жылы оқушысы әрі досы Андре Мессажемен бірге жазылған, 1906 жылы қайта өңделіп, 1907 жылы «Messe basse» деген атпен жарық көрген «Виллервиль балықшылар мессасы», сондай-ақ «Жан Расин әні» (11-опус), Ave Maria, Salve Regina және Tantum ergo бар. Зайырлы хор шығармаларының арасында Арман Сильвестрдің өлеңдеріне жазылған үйлесімі нәзік «Мадригал» (35-опус) және Виктор Гюго мәтініне жазылған «Джинны» (12-опус) бар.
Сайтта Форенің шығармалары бойынша 19 нота басылымы бар, олар 17 түрлі пьесаны қамтиды («Les roses d’Ispahan» мен «Après un Rêve» пьесаларының сайтта екі-екі басылымы бар). Олардың басым бөлігі, 17 басылым, — дауыс пен фортепианоға арналған романстар; тағы бірі — жеке гитараға арналған «Сицилиана», тағы бірі — дуэтке арналған «Берсёза» (56-опус). Күрделілік деңгейі бойынша бір пьеса «Орта», он үшеуі «Ортадан жоғары» және бесеуі «Жоғары деңгей» деп белгіленген; сайтта бастапқы деңгейдегі басылым жоқ.
Форенің сайттағы ноталарымен танысуды «Орта» деңгейіндегі «Au cimetière» пьесасынан бастауға болады; келесі қадам — «Ортадан жоғары» деңгейіндегі бірнеше романс: «Les roses d’Ispahan», «Сицилиана» және «Les matelots»; осыларды меңгергендерге «Жоғары деңгей» дәрежесіндегі «Берсёза» (56-опус) сай келеді.