1697–1773 · Германия · Барокко
Иоганн Иоахим Кванц (1697–1773) — неміс флейташысы, гобоишісі және композиторы. Ол Пруссия королі Фридрихтің сарайында ұзақ жыл қызмет етті: корольге флейтада ойнауды үйретті, шығармалар жазды, аспаптар жасады. Флейтаға арналған жүздеген соната мен концерттің және флейтада ойнау туралы трактаттың авторы. Сайтта оның пьесалары бар.
Иоганн Иоахим Кванц 1697 жылы 30 қаңтарда Шеденде ұста отбасының бесінші баласы болып дүниеге келді. Екі ата-анасы да ол әлі бала кезінде қайтыс болды: бірі 1702 жылы, екіншісі 1707 жылы. Баланы Мерзебургтегі қала музыканты ағасы Юстус Кванц пен органшы Иоганн Фридрих Кизеветтер тәрбиеледі. Ағасы да қайтыс болған соң, оқуы оның орнына келген Иоганн Фляйшхакпен жалғасты.
Өзінің өмірбаянында Кванц тоғыз жасынан ұста ісіне үйренгенін айтады. Әкесі қайтыс болар алдында ұлы өз жолын жалғастырсын деген тілегін білдірген, бірақ оның өлімінен кейін бала өз жолын өзі таңдау мүмкіндігіне ие болды. Осылайша ол музыкаға келді.
1714 жылы Кванц Пирна қалалық оркестріне оқуға түсіп, онда флейта, гобой, керней және тағы бірнеше аспапты меңгерді. 1716 жылы ол Дрезден қалалық капелласының оркестрінде гобоишi және флейташы орынын алды. Композицияны оған Ян Зеленка мен Иоганн Фукс үйретті, ал флейтада ойнауды ол Пьер Габриэль Бюффарденнен үйренді.
1718 жылы ол гобоишi ретінде Август II-нің сарай оркестріне ауысты және онымен бірге Польшаға жиі барып тұрды. Гобоишi ретінде ол онда өсу мүмкіндігін көрмеді, сондықтан флейтамен айналысуға бел байлады. Кванцтың жақын досы оркестрдің концертмейстері Иоганн Георг Пизендель болды.
1724 жылдан бастап Кванц Италия бойынша саяхаттады. Римде ол Франческо Гаспаринидан контрапункт сабағын алды, Алессандро Скарлаттимен танысты және кастрат әнші Фаринеллимен дос болды. Венецияда ол өзінің музыкалық кумири Вивальдидің музыкасын тыңдады.
Содан кейін ол Парижге, одан Лондонға барды. Лондонда Гендель оны қалуға көндірді.
1728 жылы Кванц Дрездендегі Саксония сарай капелласының флейташысы болды және болашақ Пруссия королі ханзада Фридрихпен танысты. Ханзада одан флейта сабағын ала бастады, бірақ әкесі — король — сабақтарға бірден тыйым салды. Бірде әке бағынбайтын ұлын тексеруге бел буғанда, Кванцқа шкафқа тығылуға тура келді.
1737 жылы Кванц Анна Розина Шиндлерге үйленді. Неке сәтсіз болды: Берлинде әйелі оны қорқытып ұстайды деген қауесет тарады. 1741 жылға дейін ол Дрезден қаласындағы Саксония сарайында қалды.
Фридрих Пруссия королі болғанда, ол Кванцқа сарай композиторы әрі музыканты болуға өте тиімді жағдай ұсынды, сондықтан Кванц 1741 жылы оның қол астына өтіп, өмірінің соңына дейін сарайда қалды. Ол күн сайын корольге флейта сабағын берді және шығармалар жазды. Сонымен қатар ол аспаптарды өз эскиздері бойынша жасады, король олар үшін жомарттықпен төледі. Фридрихтің Кванц жасаған он бір флейтасы болды.
Кванцтың сарайдағы әріптесі сол жерде сарай клавесинисі болған композитор Карл Филипп Эмануэль Бах еді. 1747 жылы сарайға оның әкесі Иоганн Себастьян Бах келді, және Кванц онымен де танысу мүмкіндігіне ие болды. Парижге сапары кезінде Кванц флейташы әрі композитор Жак-Кристоф Нодомен танысты, кейін онымен дос болды.
Кванц Берлиннің Митте ауданында тұрды және өлгенге дейін Фридрих сарайында өнер көрсетіп жүрді. Ол 1773 жылы 12 шілдеде Потсдамда қайтыс болды. Өмірбаянын ол өзі жазды, оны Фридрих Вильгельм Марпург жариялады.
Кванцтың өмірбаяны 1755 жылы Марпургтің жинағында шықты, ал екіншісі — итальян тілінде — 1762 жылы. Толық өмірбаянды 1877 жылы оның немере інісі Альберт Кванц жариялады.
Кванц негізінен флейтаға арнап жазды. Ол 200-ден астам сонатаның, шамамен 300 концерттің (олардың ішінде екі флейтаға арналғандары да бар), шамамен 45 трио-сонатаның, алты квартеттің, көптеген флейта дуэттері мен триоларының, сондай-ақ сүйемелдеусіз флейтаға арналған каприс пен фантазиялардың авторы. Композитор тірі кезінде аздаған шығармасы ғана басылды. Оның шығармаларын Бах, Гайдн және Моцарт білді және бағалады.
Кванц — 1752 жылы Берлинде басылған «Көлденең флейтада ойнауға нұсқаулық тәжірибесі» трактатының авторы. Ол флейта мектебінің шеңберінен шығады және мәні жағынан барокко музыкасын орындау жөніндегі іргелі нұсқаулық болып табылады. Қазіргі орындаушылар үшін бұл XVIII ғасырдағы ойнау тәсілдері мен орындаушылық практика туралы құнды дереккөз.
Кванц флейтаның құрылысына да өзгерістер енгізді. Ол аспапты ұзартатын немесе қысқартатын сақиналар қосты, олар арқылы аспапты әртүрлі бапқа келтіруге болатын еді, өйткені ол кезде камертондық «ля» тіпті көрші қалаларда да айтарлықтай ерекшеленетін. Сонымен қатар ол бапты жақсарту үшін әдеттегі ре-диезден бөлек ми-бемоль клапанын қосты.
Сайтта Кванцтың үш пьесасы бар: Minuetto (бастауыштан сәл жоғары деңгей), Capricio және Allegro (екеуі де орта деңгей). Композитормен танысуды Minuetto-дан бастауға болады.