1839–1927 · Швеция · XX ғасыр
Лаура Нетцель (1839–1927) — Финляндияда туған швед композиторы, пианисті және дирижері. Камералық және фортепианолық музыка, хор мен вокал шығармаларын жазды, олардың бір бөлігін N Lago бүркеншік атымен шығарды. Стокгольмде қайырымдылық концерттерін ұйымдастырды. Сайтта оның орташа және жоғары деңгейдегі дауыс пен фортепианоға арналған әндері жиналған.
Лаура Констанс Нетцель 1839 жылы 1 наурызда Финляндиядағы Оңтүстік Саво провинциясының Рантасалми коммунасында дүниеге келді. Оның қыз кездегі тегі — Pistolekors, ал әкесінің аты-жөні Georg Fredrik Pistolekors. Финляндияда ол бар болғаны бір жыл тұрды: 1840 жылы отбасы біржола Стокгольмге көшті.
Алайда финдік тегімен ол өмір бойы мақтанып жүрді. Кейін Стокгольмде концерттер ұйымдастырып, қайырымдылықпен айналысты.
Лаура өскен үйде сол кезде қалыптасқан дәстүр бойынша музыкалық кештер жиі өтіп тұрды. Солардың бірінде органшы Эльфрида Андреенің алғашқы фортепианолық триосының тұсаукесері болды (1860). Фортепиано партиясын Лаура ойнады, ал скрипкада және виолончельде сарай оркестрінің екі музыканты ойнады.
Лаура фортепианода Mauritz Gisiko мен австриялық пианист Антон Доордан сабақ алды, ал ән айтуды Julius Günther-ден үйренді.
1866 жылы Лаура Каролинск институтының профессоры Вильгельм Нетцельге тұрмысқа шықты. Үйленгеннен кейін оның көпшілік алдында өнер көрсету мүмкіндігі азайды, сонда ол музыка шығаруға бет бұрды.
Оның композиторлық дебюті 1874 жыл деп есептеледі: стокгольмдік New Harmony ұжымы концертте оның әйелдер дауысына арналған бірнеше шығармасын орындады. Алғашқы шығармалары N Lago бүркеншік атымен орындалды, тек он жылдан кейін, 1884 жылы ғана ол алғашқы шығармасын өз атымен жариялады.
Концерттерінен түскен қаражат қайырымдылыққа жұмсалды. Бұл оның ісін қоғам көзінде қолайлы етті: дворян әйелінің музыкамен ақша табуы әдетке жатпайтын.
Композицияны Лаура Вильгельм Хайнцеден және Францияда Шарль-Мари Видордан үйренді. Жүйелі оқуға ол тек 1880-жылдары кірісті. Ұзақ уақыт бойы оны кейінге қалдырды: интуитивті музыкалылығынан айырылып қаламын деп қорықты.
Оның шығармаларының көбі кеш романтизмнің хроматикалық стилінде жазылған, онда сол дәуірдегі француз музыкасының реңктері бар. Француз музыкалық журналдары оның еңбектерін жақсы бағалады: онда әуендік тапқырлық, батыл гармониялар және сонымен бірге үнемі жеңілдік атап өтілді. Нетцель бұл қасиеттерімен мақтанатын.
Француз әсері хроматикада және басқа гармонияларда да, оның көптеген пьесаларының француз тілінде аталуында да байқалады. Ол флейтаға да жазды: Францияда ағаш үрмелі аспаптардың мәртебесі Еуропаның қалған бөлігінде көбінесе фортепиано, дауыс және ішекті аспаптарға берілетін.
1887 жылы солистке, аралас хорға және оркестрге арналған Баллада (19-шығарма) пайда болды, ал 1889 жылы — фортепианоға арналған үш юмореска (26-шығарма) және король Оскар II сөзіне жазылған Trastens klagan әні (34-шығарма). 1890 жылы төменде айтылатын Stabat Mater жазылды.
Камералық шығармалардан XIX ғасырдың соңына дейін фортепиано, скрипка және виолончельге арналған Серенада (50-шығарма, 1895), скрипка мен фортепианоға арналған La gondoliera (60-шығарма, 1896) және скрипка мен фортепианоға арналған Сюита (62-шығарма, 1897) жазылды. 1892 жылға дейін скрипка мен фортепианоға арналған Berceuse et Tarentelle (28-шығарма), 1893 жылға дейін фортепианоға арналған ми-бемоль мажордағы Соната (27-шығарма), 1895 жылға дейін ре минордағы Фортепианолық трио (78-шығарма), 1899 жылға дейін виолончель мен фортепианоға арналған Соната (66-шығарма) жазылған болатын. 1900 жылы фортепиано, скрипка және виолончельге арналған Preludio e Fughetta (68-шығарма) дүниеге келді.
Дауысқа да жазды. 1878 жылға меццо-сопрано немесе баритонға және фортепианоға арналған Төрт ән (46-шығарма) жатады, 1884 жылға — әйел дауыстарына арналған фортепианолы Екі трио және Элиас Селльстедттің сөзіне жазылған Fjäriln әні. 1887 жылы Бернхард Элис Мальмстрёмнің сөзіне Blomman әні, 1891 жылы Йохан Людвиг Рунеберг өлеңдеріне Morgonen әні, 1894 жылы дауыс пен орган немесе фортепианоға арналған Ave Maria (41-шығарма), 1898 жылы Карл Вильгельм Бёттигер сөзіне Ett barns aftonbön пайда болды. 1903 жылы Нетцель оркестрге арналған Фантазияны (77-шығарма) жазды.
Нетцель қайырымдылықпен айналысты: кедей әйелдерге, балаларға және жұмысшыларға қолдау көрсетті. Көп жылдар бойы діни сенімінен күш алып, ол Стокгольмде халыққа арналған концерттер мен қоғамдық кештерді ұйымдастырып, оларды дирижерлік етті. Бұл кештер әйелдерге, балаларға және кедейлерге көмекке ауқымды қаражат әкелді.
Жұмысшылар үшін ол британдық үлгідегі концерттер ұйымдастырды: тыңдаушыларды вариете сияқты көңіл көтеруге балама ретінде академиялық музыкамен таныстырды. Көрермен көбейіп, концерттерді үлкенірек залдарға көшіруге жиі тура келді. Кейде бай адамдарды кіргізбей, орындарды кедейлерге беретін.
Бұл концерттерге танымал швед және шетелдік орындаушылар, сондай-ақ әлі мойындалмаған жас музыканттар шақырылды. Олар Нетцельдің музыкасын жиі Швеция мен Еуропаның үлкен сахналарындағы өз бағдарламаларына қосты.
Оның құрамы мен ұзақтығы жағынан ең ауқымды шығармасы солистерге, аралас хорға және органға арналған Stabat Mater болды; кейінірек ол оны өзі оркестрге қайта жазды. 1890 жылғы премьерада корольдік сарай өкілдері болды, ал король Оскар II кейін композиторға алғыс білдіріп жеке хат жазды.
1893 жылы оған Чикагодағы Дүниежүзілік көрмеде әйелдер музыка өнері бөлімін басқару тапсырылды. Швецияны төрт композитор өкілдік етті: Нетцельден бөлек, Эльфрида Андрее, Вальборг Аулин және Хелена Мунктелль.
Бұл төрт есім әлі күнге дейін швед әйел композиторларының ішіндегі ең көрнектілері және жалпы XIX ғасырдағы жетекші швед композиторларының қатарында аталады.
Лаура Нетцель 1927 жылы Стокгольмде қайтыс болды және Норра бегравнингсплатсен зиратына жерленді. Ол композитор және пианист қана емес, филантроп ретінде де танымал. Оның марапаттарының арасында француздық Академиялық пальма ордені және осман Мейірімділік ордені бар.
Қазіргі кезде оның музыкасына қайта оралды. Саво музыка қоғамы Нетцельдің және басқа да аз танымал әйел композиторлардың шығармаларын жариялауды қолға алды. 2021 жылдың тамызында ол туған Рантасалмиде оның музыкасының фестивалі өтті: концерттерде әндер, аспаптық пьесалар және оркестрлік шығармалар орындалды.
Нетцельдің музыкасының басым бөлігі кеш романтизмнің хроматикалық стилінде жазылған, онда сол заманғы француз музыкасының реңктері бар. Ол вокалдық шығармалар, концерттер, фортепианолық музыка, хорға және хор мен оркестрге арналған туындылар жазды. Флейтаға да жазды, бұл да француз әсерін көрсетеді. Шығармаларына ол өз тегін және N Lago бүркеншік атын қоятын.
Ірі шығармалар қатарында Stabat Mater (45-шығарма, 1890), оркестрге арналған Фантазия (77-шығарма, 1903) және ми минордағы Фортепианолық концерт (84-шығарма) бар. Концерт алғаш рет 2020 жылы Миккели музыка фестивалінде орындалды; оны пианист Peter Friis Johansson қайта жасап шықты, кейін BIS лейблінде жазып шықты.
Нетцель Йохан Людвиг Рунебергтің өлеңдеріне әндер жазды, соның ішінде Hvem styrde hit din väg? және Säg mig du lilla fogel. Эрик Бёгтің сөзіне сопраноға фортепианомен немесе оркестрмен арналған Les cloches du Monastère баладасы (35-шығарма) жазылған. Хорға ол аралас хор мен органға арналған Дәуіттің 146-жыры (29-шығарма) және әйел дауыстары мен фортепианоға арналған «Deux Choeurs» (30-шығарма) шығарды, ал Виктор Гюго мәтініне Le papillion et la rose жазды.
Камералық пьесалар арасында виолончель мен фортепианоға арналған Венгр биі (51-шығарма), скрипка мен фортепиано немесе органға арналған ми мажордағы Романс (38-шығарма), екі бесік жыры (59 және 69-шығарма), олардың екіншісі — скрипка немесе флейта мен фортепианоға арналған. Скрипка мен фортепианоға арналған фа мажордағы Юмореска (37-шығарма) және ре мажордағы Andante religioso (48-шығарма) да бар.
Фортепиано үшін Юморескалар (26-шығарма), ми-бемоль мажордағы Соната (27-шығарма) және екі концерттік этюд (52-шығарма) жазылған. Камералық музыкадан виолончель мен фортепианоға арналған Соната (66-шығарма), ре минордағы Фортепианолық трио (78-шығарма) және скрипка мен фортепианоға арналған көптеген пьесалар бар.
Сайтта оның дауыс пен фортепианоға арналған алты әні жиналған: Lied, Wunsch, Gruss, Rappelle-toi, Malgré-moi! және Je pense à toi! Олардың бесеуі «Орташа+» деңгейімен белгіленген, ал Gruss — «Жоғары» деңгейде. Rappelle-toi Альфред де Мюссенің мәтініне жазылған, ал Malgré-moi! және Je pense à toi! — Жюль Барбьенің сөздеріне. Бастауға «Орташа+» деңгейіндегі әндерден болады, Gruss-ты кейінге қалдыру керек.