1858–1937 · Франция · XX ғасыр
Мел Бони — француз композиторы Мелани Элен Бонидің (1858–1937) бүркеншік аты. Ол Париж консерваториясында Сезар Франктан дәріс алды, онымен бір кезде Дебюсси мен Пьерне де оқыды. Бони фортепианолық, органдық, камералық, оркестрлік және вокалдық музыка жазды. Сайтта орындаушыларға арналған оның фортепианомен айтылатын екі әні бар: «Allons prier!» және «Le chat sur le toit».
Мелани Элен Бони 1858 жылы қаңтарда Парижде дүниеге келді. Әкесі Пьер-Франсуа Бони тоқымашы мен кір жуушының отбасынан шыққан, сағат ісінде шебер болып жұмыс істеген; 1878 жылы оны электр сағатшысы, 1883 жылы саудагер, ал 1900 жылы Сарсельде қайтыс болған күні рантье деп атаған. Анасы Мари-Анн-Клеманс Манжен де жұмысшылар ортасында өскен, пассамент тігуші болған және үй шаруасын жүргізген. Меланинің шешесі жағынан атасы Пьер Манжен 1848 жылғы революцияның көрнекті тұлғасы болды және егеу жасайтын жұмысшылардың бірлестігін құрды.
Меланинің екі қарындасы болды. Эжени-Каролина 1860 жылы ақпанда, Клеманс-Луиза 1862 жылы маусымда дүниеге келді; кішісі 1864 жылы мамырда екі жасында қайтыс болды. Эжени-Каролина есейіп, телекоммуникация саласында байыған инженер Жорж Абуаларға тұрмысқа шықты.
Қызды қатаң тәртіпте, католик дінінде тәрбиеледі. Анасы екі қызына L'Imitation pour les tout petits кітабын оқып беріп, бала кезінен дін негіздерін сіңірді. Мектепте Меланиге оқу оңай болды, ол оқуға құштар еді, бірақ бір орында отыра алмайтын. Ерте жастан-ақ оның бойында терең діндарлық пен сенім пайда болды, олар өмір бойы өзімен бірге болды.
Мелани музыканы өз бетімен үйрене бастады, ата-анасы алғашында оның сабағын қолдамады. Он екі жасқа толғанда консерваторияның бір оқытушысы оларды қызына нағыз сабақ алуға рұқсат беруге көндірді; осы жастан бастап ол фортепиано мен сольфеджио бойынша оқыды. 1876 жылға дейін ол техникасын жетілдірді, нотаны парақтан қиналмай оқып, ойнады, сонымен қатар сезімтал әрі нәзік еді және қиялы өте мол импровизация жасай алатын.
Қыздың дарыны байқалды, корнет-а-пистон оқытушысы Ипполит Мори оны Сезар Франкқа таныстырды. Франк алдымен онымен жеке сабақта фортепианодан айналысты, кейін консерваторияға түсу емтихандарын тапсыруға кеңес берді.
Париж консерваториясында Мелани музыкалық жазу сыныбына қабылданды: бұл сыныпқа гармония, фортепианода сүйемелдеу, орган, контрапункт және фуга кірді. Оны қазылар алдында өнер көрсетпей қабылдау туралы шешімді директор Амбруаз Тома шығарды. Гармония мен сүйемелдеуден оған Эрнест Гиро сабақ берді, орган бойынша Сезар Франк айналысты; гармония және сүйемелдеу сыныптары бөлінгенде, ол Огюст Базильдің сыныбына түсті. Кейін Гиро контрапункт пен фуга профессоры болды, және ол оның сабағына қайта қатысты. Консерваторияда оқытушы ретінде кездескендердің арасында Наполеон Алькан, Альбер Лавиньяк, Антуан Мармонтель, Адольф Данхаузер және Жюль Массне аталады.
Сол жылдары консерваторияда Клод Дебюсси мен Габриэль Пьерне де оқыды. Мелани Гироның алғашқы шәкірттерінің бірі болды, Дебюссимен бірге. Ол жақсы оқыды және гармония мен сүйемелдеу үшін ерекше аталды. 1878 жылы консерваторияда тарихта тұңғыш рет әйелдерге арналған гармонияның екі сыныбы ашылды, Мелани осы сыныптың лауреаты болды: 1879 жылы гармония бойынша екінші, 1880 жылы бірінші жүлде алды. 1879 жылы оған фортепианода сүйемелдеу сыныбы бойынша да екінші жүлде берілді.
Ол композиция сыныптарына түскен алғашқы әйелдердің бірі болды. 1881 жылы қаңтарда Базиль оны сыныптағы ең мықты, бірақ қорқыныш оны бұғаулайды деп айтты.
Консерваторияда Мелани әнші және музыка сыншысы Амеде Эттихпен танысты және оған тұрмысқа шыққысы келді. Ол оның өлеңдеріне музыка жазды. Оның алғашқы пьесасы фортепианоға арналған «Impromptu» болды, оған ол Мел Бони деп қол қойды: бұл бүркеншік атты автордың әйел екенін ешкім білмесін деп таңдады. Кейін ол Эттихпен бірге оның өлеңдеріне екі мелодия — «Villanelle» және «Sur la plage» жазды.
Ата-анасы бұл некеге қарсы шықты және кездесулерге кедергі болу үшін Меланиді консерваториядағы оқуын тастауға мәжбүр етті. 1881 жылы қарашада ол Рим сыйлығына арналған байқауға қатысуды ойлады, бірақ бұл ой дау тудырды: әйелдер байқауға тек 1903 жылы жіберілді. Ол байқауға қатыспады және отбасылық себептермен оқуды кенет тоқтатты.
1883 жылы ата-анасының талабымен Мелани өнеркәсіпші Альбер Доманжға тұрмысқа шықты; ол екі рет жесір қалған, бес баланың әкесі еді. Ол өнеркәсіптік былғарымен айналысты және Scellos фирмасының иесі болды, ол 1883 жылы Domange et Cie деп аталды. Ерлі-зайыптылар Монсо паркінің жанындағы сарайға қоныстанды, бос уақытын Сарсельдегі иелікте және Этретадағы виллада өткізді. Олардың үш баласы болды: Пьер (1884–1969), Жанна (1888–1987) және Эдуар (1893–1932). Тұрмысқа шыққаннан кейін Мелани музыкамен айналысуды тоқтатты.
Бірнеше жылдан кейін, 1890-шы жылдары, Мелани Эттихті қайта кездестірді — ол кезде ол құрметті вокал педагогы және музыка туралы жазушы еді. Оның ықпалымен ол шығармашылыққа оралды. Ол оның танымал Les airs classiques жинағына қатысты: оның мәтіндеріне мелодиялар мен хорлар жазды, ал ол оның музыкасын насихаттауға көмектесіп, Париждің ірі баспагерлерінің есігін ашты. Осыдан кейін оның композиторлық мансабы жоғарылай бастады.
1900-шы жылдары Мелани бұрынғыдан да көп шығарма жазды және діни музыкаға назар аударды; «Cantique de Jean Racine» осы шығармалардың қатарына жатады. Оның фортепианоға арналған квартеті 1901 жылы орындалды, және Сен-Санс оны естігенде әйел адам осындай музыка жаза алады деп ойламағанын айтып таңғалды. 1905 жылы 22 сәуірде ол «Suite pour harpe chromatique et deux instruments à vent» шығармасы үшін құрметті сын алды, қазір бұл шығарма жоғалған. Виолончель мен фортепианоға арналған соната алғаш рет музыка композиторлары қоғамының концертінде 1906 жылы 14 ақпанда орындалды.
1907 жылы Мелани музыка композиторлары қоғамының комитетіне кірді, ал 1910 жылдан 1914 жылға дейін оның хатшысы болды. Оның кейбір шығармаларын Alphonse Leduc баспасы шығарды.
Мелани мен Эттих бір-бірін әлі де жақсы көрді, ал Мелани үшін осы сезім мен діни нанымдар арасындағы ішкі күрестің күрделі кезеңі басталды. 1899 жылы оның төртінші баласы — некесіз туған қызы Мадлен дүниеге келді, оны ол ресми түрде мойындай алмады. Қызды Меланидің бұрынғы үй қызметшісі өсірді. Мадлен ата-анасының музыкалық дарынын мұра етті.
1912 жылы жесір қалған Эттих Мадленді өз қызы деп мойындады. Меланидің күйеуі 1918 жылы 31 наурызда қайтыс болды. Мадленді тәрбиелеген әйел де қайтыс болды, ал Мелани қызды өз үйіне алып, оны өзінің құдай қызы әрі жетім деп таныстырды. Эдуар Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралғанда, ол Мадленге ғашық болды, ал Меланиге екеуіне де оның шығу тегінің құпиясын ашуға тура келді. Бұл туралы олардан басқа ешкім білмеді.
Бұл үшеуі үшін де терең күйзеліс болды, және Мелани одан толық айыға алмады. Соған қарамастан бұл оны қызымен жақындастырды. 1923 жылы Мадлен Пьер Кинеге тұрмысқа шықты және кейін үш баланың анасы болды.
Күрделі жағдайларға қарамастан, бұл жылдар Мелани үшін композиция тұрғысынан өте жемісті болды. Оның шығармаларын Францияның ірі нота баспагерлері шығарды; ол өзі де көп концерт берді және шығармаларын Франция мен Швейцарияның танымал музыканттарына орындауға берді.
Отбасынан қолдау таппай, үнемі ішкі қайшылықты бастан кешіріп, ол бірте-бірте шығармашылықтан алыстады және дінден жұбаныш тауып, оңаша өмір сүрді. Артрит оны төсекке таңды. Ол 1937 жылы 18 наурызда Сарсельде қайтыс болды; Эттих бір айдан кейін қайтыс болды. Ол Париждегі Монмартр зиратында жерленген.
1974 жылы Меланидің қызы Жанна Брошо, тегі Доманж, оның Souvenirs et Réflexions атты шағын өмірбаяндық ой-толғау кітабын шығарды. Неміс музыкатанушылары Эберхард пен Ингрид Майер Еуропа кітапханаларынан оның партитураларын іздеді және 1986 жылы Францияның Ұлттық кітапханасынан Фортепианомен квартет № 1, Флейта сонатасы және Виолончель сонатасының ноталарын тапты. 1990-шы жылдары оны осы музыкатанушылар қайта ашты. Композитордың шөбересі Кристин Желио Mel Bonis ансамблімен бірге оның мұрасын қайта тірілтуді жалғастыруда.
Мел Бони шығармашылығы жанрлық және стильдік алуан түрлілігімен ерекшеленеді; оның музыкасында постромантизм белгілері бар. Ол фортепианоға арналған шамамен 60 пьеса, сондай-ақ бірнеше дуэт, екі фортепианоға арналған шығармалар мен оқу пьесаларын, орган үшін шамамен 30 пьеса және жиырмаға жуық камералық шығарма жазды. Камералық шығармалар арасында сонаталар, фортепиано мен ішекті аспаптарға арналған екі квартет, жеті үрмелі аспапқа арналған «Көне стильдегі сюита» және фортепиано, екі флейта мен ішекті квартетке арналған септет бар. Оның он бір оркестрлік пьесасы да бар.
Фортепианолық шығармалар арасында «Pièces pittoresques et poétiques» (1895–1905), төрт қолға арналған пьесалар, екі фортепианоға арналған Скерцо ор. 40 және Вариациялар ор. 85 бар. Балаларға арналған музыкасына «Album pour les tout petits» ор. 103 (1913) жатады. Камералық шығармалардың тізімінде «Suite en trio» ор. 59 (1903), фортепиано мен ішекті аспаптарға арналған си-бемоль мажор квартеті ор. 69 (1905) және екінші квартет ор. 124 (1927), флейта сонатасы ор. 64 (1904) және скрипка сонатасы ор. 112 (1914) аталады. Оркестрлік жұмыстар арасында «Les Gitanos» ор. 15 № 3 (1891) оркестрленген.
Дауыс үшін Мел Бонидің отыз бес шақты мелодиясы бар; олардың арасында «Le chat sur le toit», «Berceuse», «Chanson de printemps», «Noël pastoral», «La mer» бар. Мелодияларға мәтіндерді ол өз ортасындағы адамдардың әдеби шығармаларынан алды. Оның діни музыкасы да бар: «Regina Cœli» ор. 45, «Cantique de Jean Racine», «Messe à la Sérénité» және көптеген мотеттер.
Ойнайтындар үшін сайтта дауыс пен фортепианоға арналған екі шығарма жиналған: «Allons prier!» (деңгейі: Орташа+) және «Le chat sur le toit», ор. 93 (деңгейі: Жоғары). Біріншісінен бастаған жөн. Мел Бони педагогикамен, соның ішінде балалармен де айналысты.