1520–1591 · Барокко
Винченцо Галилеи — 1520 жылдан 1591 жылға дейін өмір сүрген итальяндық лютнашы, композитор және музыка теоретигі. Ол Флоренция камератасының жұмысына қатысты, лютнада ойнау мектебі болған «Фронимо» диалогын жазды және Галилео Галилейдің әкесі болды. Орындаушыларға оның би пьесалары, соның ішінде сальтарелло, қалды.
Винченцо Галилеи 1520 жылы Санта-Мария-а-Монтеде дүниеге келді. Ол жастайынан лютнада ойнауды үйрене бастады. Болашақ музыканттың анасы Ливорно маңындағы Сан-Винченцодан шыққан.
1562 жылға дейін ол Пизаға көшіп, асыл әулеттен шыққан Джулия Аммананти есімді қызға үйленді. Бұл отбасындағы алты немесе жеті баланың үлкені болашақ физик әрі астроном Галилео Галилей еді. Екінші ұлы Микеланджело 1575 жылы туып, лютнашы және композитор болып өсті.
Галилеи лютнада жақсы ойнады және ықпалды қамқоршылардың назарын ерте аударды. Джованни Барди музыканттың талантын байқап, шамамен 1563 жылы оның Венециядағы оқуының ақысын төледі. Сонда Галилеи Джозеффо Царлиноның шәкірті болды; Царлиноны XVI ғасырдағы ең маңызды музыка теоретигі деп атайды.
1568 жылы Венецияда «Фронимо» диалогы жарық көрді. Ол лютнада ойнаудың алғашқы толыққанды мектебі саналады. Кейінірек Галилеи кітапты қайта өңдеді, оның екінші редакциясы сонда, 1584 жылы шықты.
Галилеи лютнаны жоғары бағалап, оны органнан артығырақ санады. Оның сенімі бойынша, лютнада сезімнің ең түрлі реңктерін жеткізуге болады: қаттылық пен жұмсақтықты, тәтті мен ащыны, сондай-ақ жылау мен налу.
Кейін Галилеи ежелгі грек музыкасы мен драмасын қайта жандандыру әрекеттеріне қызығып кетті. Оның Флоренция камератасына қатысуы осымен байланысты: бұл ақындар, музыканттар мен зиялылардың үйірмесін граф Джованни Барди басқарды. Галилеи камератаның белсенді мүшелерінің бірі болды.
Оның көзқарасына шешуші ықпалды Джироламо Меи жасады — сол заманның ежелгі грек музыкасы жөніндегі ең ірі білгірі. Онымен араласқаннан кейін Галилеи ұстазы Царлиноның еңбектеріне деген көзқарасын күрт өзгертті. Камерата мүшелерімен бірге ол операның негізін қалады.
Операдағы речитативтің бастауы да Галилеиге апарады деп жиі есептеледі. Ол речитативке ең жақын стиль — монодияны ойлап тапқандардың бірі болды.
Шамамен 1572 жылы Галилеи қолжазба күйінде қалған «Теориялық музыка компендиумы» трактатын жазды. Онда ол антикалық музыка мен өз заманындағы итальяндық музыка үйлеспейді, ежелгі дәуірді қалпына келтіру әрекеттері бекер деген қорытындыға келді.
1581 жылы Флоренцияда «Көне және қазіргі музыка туралы диалог» шықты. Онда ұстазын сынай отырып, Галилеи сол ойларды дамытты. 1589 жылы Флоренцияда «Мессер Джозеффо Царлиноның еңбектері туралы пайымдау» да жарық көрді.
Оның эстетикасындағы басты ой — қазіргі музыка ежелгі замандағы сезімге әсер ету күшін жоғалтты деген пікір болды. Замандастарының вокал музыкасын ол сөзге шектен тыс еліктегені үшін өткір әрі кекесінмен сынады. Дәстүрлі имитациялық контрапункт, оның ойынша, қабылдауды қиындатады, сондықтан ол әнді басты музыкалық ой және құрылымның негізі ретінде дәріптеді.
Галилеи акустиканы зерттеді. Ол физикалық тәжірибелер жүргізіп, тарихта алғаш рет болса керек, мынаны көрсетті: екі бірдей ішек белгілі бір интервал беру үшін, асылған жүктердің массалары сол интервал қатынасының квадраттарындай болуы тиіс. Бұрын басқаша есептелген, оның ішінде Боэцийдің оқулығында.
Мысалы, квинта үшін ішектердің ұзындықтары 3:2 қатынасында болады, ал бірдей ұзындықтағы ішектердегі жүктер 9:4 қатынасында болуы керек. Бұл тәжірибелерде оған ұлы Галилео көмектесті.
Галилеи тең темперацияны жақтады. Лютнаны келтіргенде, ол октаваны 18:17 қатынасындағы бірдей жарты тондарға бөлуді ұсынды. Бұл шама шамамен есептелгенімен, тең темперацияланған жүйенің жарты тонына өте жақын.
Өмірінің соңында Галилеи үйлесім мен контрапункт, диссонанстар, энармоника және хроматика туралы трактаттар жазды. Олардың көбі қолжазба күйінде қалып, оның көзі тірісінде басылмады. Оны гомофониялық құрылымы бар жаңа заман музыкасын дайындағандардың бірі санайды.
Винченцо Галилеи 1591 жылы шілдеде Флоренцияда қайтыс болды. Ол Санта-Кроче базиликасында жерленген.
Галилеиден 1574 және 1587 жылдары басылған мадригалдардың екі жинағы, сондай-ақ лютнаға арналған көп музыка қалды. Оның мұрасының аса маңызды бөлігі — дауыс пен лютнаға арналған шығармалар деп есептейді: олар көп жағынан ерте барокко стилін алдын ала көрсетті. Галилеидің сақталған шығармаларының бәрі полифониялық құрылымға жатады.
1584 жылғы лютнаға арналған «Табулатура кітабында» 24 микроциклден тұратын эксперименттік сюита бар. Олардың әрқайсысы үш биден тұрады: пассамеццо, романеска және сальтареллодан. Циклдар барлық 12 тональдікте, яғни хроматикалық гаммасының 12 сатысында құрылған. Галилеи оны бапқа келтіру мен тональдіктерді зерттей отырып жазды.
Сайтта оның музыкасының бір басылымы бар: жеке гитараға арналған «Saltarello», деңгейі — «орташа+».